Waak over haar - Jean-Baptiste Andrea

Een overweldigend en terecht bekroond fresco van het 20ste eeuwse Italië

Een episch liefdesverhaal over de briljante leerling- beeldhouwer Mimo (Michelangelo) Vittaliani, geboren in een arme steenhouwersfamilie, en Viola Orsini, dochter van de belangrijke adellijke familie Orsini uit Genua: dit is het prachtige prijswinnende boek “Waak over haar” (Veiller sur elle) van de Franse auteur Jean-Baptiste Andrea.

Andrea sleepte zowel de prestigieuze Prix Goncourt als de Prix Fnac in de wacht met dit boek, na al hoge ogen te hebben gescoord met onder meer zijn minder barokke (maar niet minder heftige) roman “Honderd miljoen jaar en een dag”. Martine Woudt tekende voor de Nederlandse vertaling, die me ook al heel wat schoons uit het Franse taalgebied heeft geschonken.

Dit boek is overweldigend, veelomvattend, rijk aan actie en plottwisten. In zo'n 400 pagina's neemt Andrea je mee door de turbulente 20ste-eeuwse geschiedenis van Italië. Kunst en cultuur, feminisme, klassenstrijd, de opkomst en ondergang van het fascisme, de macht van het Vaticaan en de rol van de kunstenaar in dat alles – het komt allemaal voorbij. Zelfs de beginjaren van de Italiaanse film krijgen aandacht, met de legendarische Romeinse filmstudio Cinecittà die Mussolini hoogstpersoonlijk liet bouwen.

Vooral is deze vuistdikke roman bevolkt door de vele kleurrijke personages uit de omgeving van Mimo en de familie Orsini, waar Mimo uiteindelijk helemaal door zal worden opgenomen. Viola zal hij echter niet krijgen, vanwege hun beider afkomst maar vooral ook omdat ze elkaars opposanten zijn.

De roman is slim opgebouwd en past als een cirkel in elkaar. Het levenseinde van Mimo wordt al in de begin- en tegelijkertijd de slotscène van het boek beschreven. In het klooster waar hij de laatste 40 jaar van zijn leven heeft doorgebracht, ligt Mimo Vittaliani op sterven, omgeven door de abt en de monniken. Zelf is hij nooit als religieuze gewijd. Er moet nog wel een geheim worden onthuld in de loop van het boek. Hoe komt het dat er van Mimo maar weinig werken zijn overgebleven van hem en zijn echte pièce de résistance, de Pietà Vittaliani is weggestopt in datzelfde klooster, ontoegankelijk voor de buitenwereld? De auteur is ook beeldhouwer geworden: het eindresultaat zit al in de steen, of in dit geval het geheim in dit boek vervat, het moet er alleen nog “uitgehouwen” worden.

Je kan houden van zowel ingetogen als overvloedige boekwerken. Bij mij staat het één het ander niet in de weg. De maatschappelijke discussies en de opkomst en de neergang van het Italiaanse fascisme in dit boek zijn boeiend en leerrijk wegens nieuw voor mij. Kunst en liefde worden gebruikt als een element in de klassenstrijd.

Mimo werkt voor zijn kunstwerken op bestelling voor de kerkelijke en de steeds verschuivende politieke machten, maar levert telkens iets anders af dan er van hem wordt verwacht. Hij gebruikt het geld van zijn opdrachtgevers om zijn ambities waar te maken. Tot in de 20ste eeuw waren het rijke mecenassen, nu gaat dit dikwijls over het niet durven kwijtspelen van subsidies: wat is er nieuw aan?

Zowel Viola als Mimo waren in hun tienerjaren dromers die toen samen veel tijd doorbrachten, maar moeten en route leren rekening houden met hun omgeving als beperkende factor en proberen zich elk op hun eigen manier daartegen af te zetten. Viola blijft zich verzetten tegen de institutionele machten met dank aan haar erfenis, en kijkt er als de meest intelligente telg op toe dat haar familie niet te veel schade ondervindt van de kerende trend tegen het einde van de Tweede Wereldoorlog.

Mimo is tijdens zijn leven altijd klein gebleven, 1m40. Of hij aan dwerggroei leidde, wordt niet helemaal duidelijk. Na meedogenloos gepest te zijn geweest in het atelier waar hij als leerling terechtkwam, komt hij in aanraking met de volkse circuswereld waar hij zich eindelijk onder gelijken voelt. Daar zie je de steeds weerkerende dualiteit bij hem: hij wordt er bekeken voor wie hij echt is, maar wil zich tegelijkertijd niet identificeren met “zijn groep” noch er zich tot laten reduceren.

Dit boek behelst zo veel dat je je erin kan verliezen. De prachtige beeldrijke taal en de beschrijvingen van het Pietra d’Alba-plateau zijn de kersen op de al zwaar beladen taart. Op VRTMax loopt er nu een tv-reeks over de geschiedenis van fascistisch Italië, “Mussolini, son of the century”, wat me een mooie aanvulling lijkt.


Boek gelezen en besproken met de Merksemse leesclub


Titel: Veiller sur elle | Waak over haar
Auteur: Jean-Baptiste Andrea
Vertaler: Martine Woudt
Uitgever: Editions Iconoclaste | Uitgeverij Oevers
Jaar: 2023 | 2024

Gelezen januari - maart 2026

Wat ik las in januari, februari en maart 

Er was een tijd dat ik bijna constant las als ik eenmaal thuis was. Dat is de laatste twee, drie jaren wel veranderd. Toch lees ik af en toe nog eens een boek, en bespreek ik er af en toe zelfs nog één. Veel minder moet ik toegeven. 

In de plaats daarvan zijn er meer bezorgdheden en verplichtingen bijgekomen, maar ook andere activiteiten en mooie dingen die een mens goed doen. Toegegeven, de mangelende concentratie door de constante pings op mijn GSM en de overprikkeling door mijn sociale media met de crisissen van deze wereld erbovenop doen mij ook echt geen goed.  

In de eerste drie maanden van dit jaar las ik drie heel verschillende romans en twee onvergelijkbare, ontwrichtende dichtbundels. 

 

Drijven van Myrthe van Velden en Lander Severins: 

Soms spreiden artiesten hun gave van het woord over verschillende genres heen. Myrthe van Velden en Lander Severins zijn zo een duo. Al op jonge leeftijd mochten ze al proeven van het succes met maar liefst drie cabaretshows die een massa volk naar het theater hebben gelokt en hun nominatie in 2021 voor de Neerlands Hoop Cabaretprijzen. Hun debuutroman "Drijven" is een pakkend en humoristisch verhaal in boekvorm net als bij hun theatershows. Een heel realistisch en vlot verhaal om te lezen. Meer lees je in mijn boekbespreking. 

Mythen en stoplichten van Alara Adilow:  

Wat een krachtige sterke stem, die Alara Adilow! Oppassen geblazen voor dit speciale poëziedebuut dat erg de moeite waard is. Over verlies, trauma, wonden proberen te helen, gelaagde identiteiten, vrouwen die strijden voor zichzelf,..

District & Circle van Seamus Heaney: 

Dit zijn twee bundels in een tweetalige versie - nee, geen écht Iers oftewel Gaeilge natuurlijk - van deze Noord-Ierse Nobelprijswinnaar samengebracht. Hoewel best ingewikkeld heb ik deze bundel niet opgegeven. De gedichten waren heel verhalend en schepten een bepaalde sfeer, veel oudere woorden begreep ik zelfs niet in het Nederlands maar toch bleef dit boeiend. Dit was totaal iets nieuws ten opzichte van wat ik meestal lees. De Antwerpse bibs zijn steeds verrassend! 

De Damiaanhoeve van Chris De Stoop:

De Damiaanhoeve van de diepgravende journalist/auteur Chris De Stoop was een eerder afstandelijk en droog literair true crime verhaal dat zich afspeelt in de Maasvallei waar er eind de jaren '90 - begin 2000 à volonté ontgrind wordt. Ik werd er niet warm van.

Weduwenspek van Monika van Paemel:

Ik las en besprak met de Merksemse Leesclub het boek Weduwenspek, een roman van Monika barones van Paemel uit 2013. Een hele kluif en er was weer heel wat te bespreken. Hier vind je mijn leeservaring. 

Mijn bijdragen aan de website antwerpenleest.be zijn nu ook op mijn blog te vinden. Zo schreef ik artikeltjes over de Startshow van de Poëzieweek op 28 januari, de uitreiking van de Herman de Coninckprijs op 21 maart en een nieuw boek over de geschiedenis van het Antwerpse Instituut voor Tropische Geneeskunde, "Het Instituut voor Tropische Geneeskunde – Van tropenschool tot wereldinstelling."

Op literair vlak bezocht ik daarnaast nog Saint Amour in februari, de Straffe Vrouwenavond van de Merksemse bibliotheek, een lezing over literatuur uit Gaza mét Gazaanze auteurs in Antwerpen in maart, en op de valreep ook al in april de enthousiasmerende boekvoorstelling van Fleur Pierets over haar nieuwste fictieboek "Als alles goed gaat". Er is nog zoveel te lezen, te bekijken, te beluisteren, te ontdekken.

Nog een geweldige tip waardoor je naar een prachtig verhaal kan luisteren: de twee seizoenen van de geweldige podcast De kunst van het verdwijnen van Bart Van Nuffelen en Lucas Derycke van theatergezelschap Martha!tentatief op VRT Max of Spotify.   

Tot de volgende keer!