Voyeur - Naima Albdiouni

Een originele roman die je even zal bij blijven

De schrijfster van dit boek heeft al meer geschreven dan ik ooit heb gedacht: columns in De Standaard in 2005 onder de titel ‘Te Naima of te laten’, een kort verhaal en de redactie van de bundel Nieuwe Stemmen van Vlaanderen voor de vzw Kif Kif (2006), nog een ander kortverhaal (radioboek) voor een project van cultuurhuis De Buren, en haar debuutroman Voyeur uit 2009. Ze was in een verder verleden redacteur bij een uitgeverij en studeerde af als vertaalster. Ik leerde Naima Al Bdouini kennen als heel toffe collega op mijn eigen werkplek, in een job die ze enkele jaren geleden ook weer inruilde voor een nieuwe uitdaging.

Dus Naima, ik heb na een tip van een andere ex-collega je roman pas dit jaar ter hand genomen en heb er zeker van genoten!

Naima is een Antwerpse met Marokkaanse roots en geeft ons in dit boek een voyeuristisch beeld van de stad Tanger aan de hand van een aantal excentrieke personages die we in korte hoofdstukken één voor één leren kennen. Het is een verhaal met sprongen tussen vele perspectieven en een sterke maar ook harde en brutale plot, wat mij ineens ook een andere kant van deze auteur toont!

Abdullah bijt de spits af, hij is een van de slachtoffers van het mysterieuze Lmart, een Marokkaanse gevangenis die nog veel meer bekend staat als marteloord en die hij per uitzondering overleeft heeft.
“Ik beken. Ik klaag aan. Ik haal alles op en aan wat me op de lever ligt. Dat er niets is wat we kunnen doen hebben jullie ons ingepeperd. Al decennia gebruiken we onze monden om leegte te vullen, hanteren we onze tongen om vunzigheden en achterbakse achterklap te verspreiden, fluisteren we wanneer het van belang is en roepen we het uit wanneer we trivialiteiten te delen hebben. […]”

En zo gaat het maar door, dit is een eerste zin uit een boek die belooft geen mooi beeld van Marokko en de havenstad of het vakantieoord Tanger te geven, gelegen in het noorden aan de Straat van Gibraltar en belangrijk voor de economische boom van het land. De belevenissen die Abdullah meemaakte en die hier aan het woord is, raakt hij niet kwijt. Hij wil wraak nemen en een radicale omwenteling veroorzaken.

Abdullah herkent zijn stad niet meer als hij is teruggekeerd uit zijn martelgevangenis. Tanger heeft snel ingevoerde veranderingen ondergaan als de emancipatie van de vrouw en de democratisering van de maatschappij om zich modern te tonen aan de nieuwe investeerders uit het westen. Die veranderingen en de uitwassen van het moderne consumentisme door de binnenstromende toeristen kunnen heel wat conservatief opgegroeide inwoners zoals Abdullah niet begrijpen en verkroppen. De oudere inwoners uit de nabij gelegen dorpen die naar de stad zijn komen wonen, zijn zelf niet meegenomen in de uitbreidende economische groei. Ze zien de verloedering van de zeden in hun stad met lede ogen aan.

Mohammed El Arbi, Rabhae en Ronny, Achraf, Souhayla, Fettouch, Rachid, Mohammed Said, Hafiz, Rahmani, enz… : de namen van de vele andere personages blijven je om de oren vliegen en je moet goed letten op wie er allemaal de revue passeert. En dan kan je soms nog in de war geraken om eerlijk te zijn. Het ligt niet aan de schrijfstijl die erg rijk is en heel wat mooie beelden oproept. Snel doorlezen is mijn advies om de onderlinge relaties niet tussendoor te vergeten.

De spanningsboog is knap opgebouwd en het keerpunt komt aan als een mokerslag. Een catastrofe doordat misdadige personen een getergd voornamelijk mannelijk deel van de bevolking heeft kunnen radicaliseren, vindt plaats als de laatst aan de macht gekomen Marokkaanse koning in het rijtje, die de aanpassingen in sneltempo heeft ingevoerd, gevierd zou moeten worden. De stad is in chaos, en de schuldigen moeten koste wat het kost gevonden en bestraft worden. Dat dit opnieuw ook onschuldigen tot wanhoop drijft, is daar dan het gevolg van.

Een aangenaam beeld van Marokko krijg je in dit boek niet. Een ander en origineel verhaal, of eigenlijk verschillende verhalen door elkaar geweven dan weer wel. Moeilijke thema’s worden aangepakt en je wordt als lezer ferm wakker geschud. Een boek dus met wel wat effect en een aanrader wat mij betreft.

Titel: Voyeur 

Auteur: Naima Albdiouni

Uitgever: Meulenhoff | Manteau

Jaar: 2009

--- Je reactie wordt pas zichtbaar nadat ik ze heb goedgekeurd. Your reaction will become visible after I will have approved it. Votre réaction devient visible après que je l'aurai approuvée.

Half leven - Aya Sabi

Boeiende en leerrijke debuutroman over een urgente zoektocht 

Aya Sabi schreef met Half leven in 2022 een kanjer van een debuutroman, waar ze in oktober 2023 de Fintro Publieksprijs mee won. In 2017 schreef ze al eerder een kortverhalenbundel Verkruimeld land die met stip op mijn leeslijst komt te staan.

In Half leven neemt deze in Genk opgegroeide Nederlands-Marokkaanse auteur ons mee in de verhalen van drie generaties vrouwen waar ook de Marokkaanse geschiedenis doorheen schemert. Het verhaal van grootmoeder Fatna is het meest uitgewerkt en de rode draad doorheen het boek. Zij groeit in de jaren 1950 op in een armoedig gezin in een klein dorp waar ze al als jong meisje hard moet meewerken in het huishouden. Totdat ze wordt uitgehuwelijkt, heeft ze het nog vrij gelukkig met haar zusjes. Je hart breekt als je leest over het grote trauma en het harde leven dat ze meemaakt. Door een gelukkig toeval wordt ze opgenomen in het huis van een meer wereldse progressieve Marokkaanse vrouw die een rol opneemt in het verzet tegen de Franse bezetter van die tijd, die als voorbeeld dient voor Fatna. Fatna’s leven breekt dan open vanaf het moment dat ze gezien wordt als een kokkin waarvoor velen van heinde en verre komen om van haar hemelse gerechten te proeven. Pas dan voelt ze zich ook gezien als vrouw, en zal ze ook durven spreken en uit haar eigen opgelegde zwijgen losbreken.

Het verhaal van Fatna wordt niet chronologisch verteld. En tussen de fragmenten over Fatna’s leven lees je de brieven die haar dochter Hamouda schrijft vanuit Nederland waar ze dankzij haar geëmigreerde ouders opgroeide, naar haar grote Marokkaanse liefde. Als derde verhaallijn heb je de essays van kleindochter Shams die geboren is in Nederland. De verschillen tussen de drie vrouwen zijn groot op cultureel vlak en qua opleidingsniveau, en tegelijkertijd zijn ze met elkaar verbonden door de pijn die van generatie op generatie werd doorgegeven en het leed dat ze alle drie dragen. Shams heeft Geschiedenis gestudeerd en gaat in haar essays op zoek naar de leegte die in haar zit, en probeert die te begrijpen. Tegelijkertijd graaft ze naar de geschiedenis van haar familie, hoewel de lezer meer weet over het leven van haar grootmoeder dan zij ooit kan weten. Zowel de fictie als de non-fictie zijn op zich onvoldoende om haar doel te bereiken hoewel ze de gave van het woord en een scherpe pen heeft.

Er zitten vele lagen in dit boek. De geschiedenis van Marokko is een voorbeeld van kolonisatie, verzet en dekolonisatie. Er wordt weleens gezegd en geschreven dat in Marokko de dekolonisatie van het land tegenover de Franse bezetter de metafoor is voor de dekolonisatie van de vrouw tegenover het heersende patriarchaat, de vrouw die onderdanig moet zijn aan haar man. Aya Sabi wou met dit boek een gemengd beeld brengen van verschillende vrouwen die allemaal een bepaalde evolutie hebben doorgemaakt, en wou hiermee het cliché van de stille, onderdanige vrouw bijstellen zonder deze problematiek te onderbelichten, waarin ze zeker is gelukt. Ook het beeld van de “heel luide” vrouw en als “minister van binnenlandse zaken”, een gezegde uit Marrakech, is in feite een soort cliché.

Verschillende complexe thema’s worden in het boek aangehaald waarvan sommige weliswaar beter worden uitgewerkt dan andere. Die thema’s zijn niet typisch voor een zogenoemde “migratieroman” maar herkenbaar voor zovelen onder ons: de zoektocht naar onszelf, de pijn die kan doorgegeven worden van een (groot)moeder naar de volgende generaties, de psychologische inslag, enz.  De gehele roman is gekruid met prachtige metaforen, fragmenten en zinnen. Niet alleen dat, ook de gerechten die Fatna met haar handen ineen tovert en de bijhorende geuren uit haar keuken zijn de moeite waard om volledig in je op te nemen.

Als de verhalen van de dochter en van de kleindochter verder waren uitgewerkt, hadden we waarschijnlijk nog steeds een prachtig familieverhaal gekregen van minstens 800 pagina’s. De verhaallijn van Fatna mag dan wel de spannendste zijn, de combinatie met de andere levens beschreven in de andere stijlen en genres maken in mijn ogen het boek boeiender, origineler en leerrijker, en heeft me zeer zeker aandachtiger gemaakt en meer doen nadenken dan een volledig uitgesponnen uitwerking van de drie beschreven levens. De tijd die voor dergelijke uitwerking meestal nodig is heeft het hier waarschijnlijk afgelegd tegen de urgentie van de zoektocht van deze jonge talentvolle schrijfster. Hopelijk krijgen we nog veel moois te lezen van Aya Sabi!  

Met dank aan de leesclub van Karakter Collectief (theatergezelschap Merksem)

Titel: Half leven

Auteur: Aya Sabi

Uitgever: Das Mag

Jaar: 2022

--- Je reactie wordt pas zichtbaar nadat ik ze heb goedgekeurd. Your reaction will become visible after I will have approved it. Votre réaction devient visible après que je l'aurai approuvée.