Onder Palestijnen. De Intifada in beeld - Joe Sacco

 Een dertig jaar oud ogen openende graphic novel

 

De graphic novel (grafische roman) ‘Palestine’ (‘Onder Palestijnen’ in het Nederlands) van de prijswinnende Amerikaans-Maltese journalist-illustrator Joe Sacco (Portland, Oregon) kende eind 2023, in ieder geval in de Engelstalige wereld, een nieuwe druk en een nieuw verkoopsucces. (*) Dit natuurlijk door het uitbreken van de oorlog tussen Israël en de Palestijnse terreurgroep Hamas in Gaza. Oorspronkelijk is dit prijswinnende boek gepubliceerd in 9 afleveringen, tussen 1993-‘95, en biedt het een diepgaand verslag van Sacco’s bezoek aan de Palestijnse gebieden in 1991-‘92, tijdens de Eerste Intifada. Sacco heeft er in 9 delen straffe cartoons over persoonlijke verhalen en ervaringen van gemaakt.

Aan de hand van verhalen van de mensen die hij interviewt, documenteert hij de Palestijnse geschiedenis die op dat moment al uitgewist wordt. Sacco groeide zoals zovelen in de westerse wereld op met de geschiedenis van het Midden-Oosten door voornamelijk Israëlische ogen, en hij beschrijft eerlijk hoe hij daardoor zelf erg onwetend is en vooroordelen heeft.

De auteur combineert zijn cartoons met veel tekst om aan de duidelijkheid niets over te laten. Zijn donkere humor en sarcasme komen terug in zijn zwart-witte cartoons net als in zijn teksten. De tekeningen zijn veelal schokkend en de portretten die hij maakt, zijn erg expressief en staan meestal grimmig of tonen veel verdriet.

Sacco benadert de verhalen die hij te horen krijgt, met een vreemde mengeling van betrokkenheid en emotionele afstand. Hij wil de Palestijnse ervaring van dichtbij meemaken, maar tegelijkertijd ook afzijdig blijven. Daardoor komt hij soms wel sensatie zoekend en koud over. Hij toont zichzelf op deze manier als een niet zo sociaal aangelegde journalist met een nerdy brilletje.

Hij onderzoekt hoe Amerikaanse media de menselijke slachtoffers aan Israëlische zijde een gezicht geven, terwijl Palestijnen naamloos en gezichtsloos blijven, en ze zo dehumaniseren. De Palestijnen die Sacco ontmoet, zijn daarom sceptisch over de impact van journalistiek. Velen betwijfelen of hun verhalen ooit correct zullen worden verteld of tot verandering zullen leiden. Eén man weigert zelfs zijn verhaal te delen, uit angst voor represailles nadat een eerdere ontmoeting met een journalist leidde tot twee jaar gevangenschap.

Sacco belicht de tegenstrijdigheden in het conflict. Terwijl de Israëlische identiteit en veiligheidsmaatregelen worden geprezen, krijgt dezelfde vraag van de Palestijnen geen erkenning. In één fragment beschrijft een Amerikaanse Jood: "Israël heeft een sterk leger nodig. Het is omringd door vijanden." Maar wanneer Palestijnen vergelijkbare veiligheidsoverwegingen uiten, worden ze vaak afgeschilderd als extremisten.

De onrechtvaardigheid komt bv. naar voren in een incident waarbij een huis werd bekogeld met stenen. Terwijl Palestijnse daders streng worden gestraft, blijven Israëlische daders vaak ongestraft. Een huiseigenaar merkt op: "We hopen te horen over de aanklacht tegen jullie extremisten zoals we horen over die van de onzen." De grafische roman toont talrijke voorbeelden van discriminatie en ontberingen van Palestijnen.

Te midden van deze omstandigheden toont het verhaal ook momenten waarop het leven gevierd wordt. Een vader die zijn zoon verloor aan geweld zegt tijdens een bruiloftsfeest: "Ik voel pijn in mijn hart om de dood van mijn zoon, maar we moeten DEZE gelegenheid vieren... we moeten laten zien dat we sterker zijn dan de pijn."

Sacco documenteert de uitwissing van de Palestijnse geschiedenis. Een oudere Palestijn vertelt hoe hij zijn familie meenam om zijn voormalige land te zien: "Ze hebben alles vernietigd. Er is geen teken dat we er ooit hebben gewoond."

Het boek geeft een beknopte geschiedenis van het conflict, inclusief hoe drie kwart miljoen Palestijnen in 1948 vluchtten of werden verdreven uit wat nu Israël is. Sacco vermeldt hoe bijna 400 Palestijnse dorpen werden verwoest en hoe vluchtelingenkampen semi-permanent werden - geen tijdelijke tenten, maar permanente nederzettingen waar mensen televisie kijken, winkelen en families grootbrengen.

Gevangenschap is een terugkerend thema in het boek. Met 90.000 arrestaties in de eerste vier jaar van de intifada werd gevangenschap een algemene ervaring onder Palestijnse mannen. Sacco merkt op dat hij verbaasd is wanneer hij een man in zijn midden-20 ontmoet die níet gearresteerd is geweest.

De roman toont de diepgaande impact van het conflict op het dagelijks leven:

• Een falafelverkoper in Ramallah vertelt hoe hij vroeger zeven mensen in dienst had, maar nu alleen met zijn vader werkt omdat dorpelingen de stad vermijden vanwege militaire aanwezigheid.
• De 15-jarige Firas vertelt dat hij nooit aan iets anders denkt dan de intifada. Op zijn leeftijd is hij al eenmaal neergeschoten en driemaal gearresteerd. Wanneer Sacco vraagt naar zijn ouders' mening, zegt Firas: "Mijn ouders zeggen dat ik een goede zaak dien."
• Een man beschrijft hoe soldaten hem dwongen zijn eigen olijfbomen om te hakken, waarvan sommige meer dan 100 jaar oud waren en geplant door zijn vader. "Ik voelde dat ik mijn zoon doodde toen ik ze omhakte," zegt hij. Sacco merkt op dat Israëli's meer dan 120.000 Palestijnse olijfbomen hebben ontworteld in de eerste vier jaar van de intifada.
• Jongerenclubs worden gesloten gehouden, waardoor kinderen bv niet onder elkaar kunnen voetballen. In plaats daarvan richten ze zich op de strijd en zingen ze liederen over de intifada, zelfs op school. Bijna elk huis heeft iemand die gevangen, overleden of gewond is.

Aan het einde van zijn reis ontmoet Sacco twee jonge vrouwen uit Tel Aviv. Eén van hen, Naomi, zegt: "Misschien zou ik, als ik een Palestijn was, ook een terrorist zijn om mijn land terug te krijgen..." Later voegt ze toe: "Ik weet dat de omstandigheden in de vluchtelingenkampen slecht zijn, maar in het algemeen zijn de omstandigheden voor de Arabieren onder bezetting beter dan voorheen."Zo beschrijft Sacco dikwijls tegenstrijdige standpunten, soms zelfs van dezelfde personen. De Israëlische vrouwen worden uiteindelijk geïrriteerd door Sacco's focus op het conflict en laten hem weten dat ze er niet altijd aan willen denken. In tegenstelling tot de Palestijnen die hij ontmoet en de luxe niet meer hebben dit te kùnnen negeren. 

‘Onder Palestijnen’ is een al 30 jaar oud maar ogen openend verhaal, dat de geschiedenis brengt van het Israëlisch-Palestijnse conflict. Historische gebeurtenissen moeten herkend en herinnerd worden, omdat ze een blijvende invloed hebben op onze wereld van vandaag. Geschiedenis brengt inzichten en het is belangrijk om verhalen vast te leggen van gemarginaliseerde groepen en oudere generaties vooraleer deze verloren gaan. 

Dankzij de gegroefde gezichten en emotioneel beladen tekeningen in ‘Onder Palestijnen’ evenals in zijn latere graphic novels blijven zeker voor visueel ingestelde lezers de verhalen van Joe Sacco, die al doende het genre van de ‘journalistieke graphic novel’ heeft uitgevonden, zeker zo lang hangen. 

Sacco zelf liet in december 2023 in de krant The Guardian noteren dat hij blij is dat het boek opnieuw in druk is en een nieuw publiek bereikt, maar dat de reden daarvoor hem tegelijkertijd ook erg bedroeft. 

“That the book itself still has relevance is a sorry testament to the enduring tragedy of the Palestinians – though, in some ways, it’s also a tribute to their fortitude, their unwillingness to give in.(*)

(*) https://www.theguardian.com/books/2023/dec/10/joe-sacco-palestine-graphic-novel-gaza-print-new-readers

Enkele maanden geleden kwam er bij de New York Times een drie pagina lange strip uit die Joe Sacco samen met die andere graphic novel-grootheid Art Spiegelman (MAUS) maakte, waarin ze beiden hun wanhoop uitten over wat er nu in Gaza gebeurt. De Standaard mocht de strip overnemen, die hier te vinden is: https://www.standaard.be/media-en-cultuur/grootheden-art-spiegelman-en-joe-sacco-verbeelden-samen-hun-wanhoop-over-gaza/40518079.html .

Titel: Onder Palestijnen. De Intifada in beeld

Auteur: Joe Sacco

Uitgever: Xtra

Jaar: 2005

Call us what we carry (Noem ons wat we dragen) - Amanda Gorman

An excellent and eloquent written debut collection

Amanda Gorman was 22 when she could recite her poem “The hill we climb” on Jan 20, 2021 at the inauguration of President Biden in Washington DC, a recitation that went around the world. Her powerful performance touched me on the other side of the ocean at the European continent too. In December of that year, her debut collection "Call us what we carry" hit the shelves worldwide. (Vertaling in het Nederlands: Noem ons wat we dragen, jan 2023 door Zaïre Krieger)

The collection is not that easy as I expected. Gorman delivered a seven-part collection in which she delivers verses partly as a witness or observer in a documentary style and partly as an elegy. Many of her poems tell about how shattering and confusing the year 2021 was in the US. Testimonies from the American history coincide with the images of that year. Whereas she sketches what has happened during the Covid pandemic for example, she also remembers and repossesses the voice of an American soldier, Corporal Plummer, an African American who was stationed in France during the Spanish Flu, at the end of the first World War. She dug up archival materials from him to work with.

Fury & Faith is a chapter mostly about the George Floyd assassination under police custody, and the Black Lives Matter (BLM) manifestations in the US, but which also got followed up in many other countries worldwide.
Gorman’s verses are packed with echoes and rhythm, in a way I’d still prefer them being performed by the poet than only being able to read them.

Fury & Faith

[...]

“Together we envision a land that is liberated, not lawless.
We create a future that is free, not flawless.
Again & again, over & over.
We will stride up every mountainside.
Magnanimous & modest.
We will be protected & served.
Be a force that is honored & honest.
This is more than protest.
                    It’s a promise.”

Migration into the US ("The Surveyed – Report on migration of Roes") is brought up, just like the deterioration of the environment ( “Earth eyes”). Gorman finds word for the loss and grief, and the pain of the country. However, she tries not to exaggerate the traumas but to find words to heal and repair.

This collection is certainly chock full of American references I may have not grasped entirely, from pop culture or other American poets, but also of other references from around the world. From Shakespeare’s Othello or Emily Dickinson’s 'letter to the world' for example, what Gorman calls her entire debut collection actually. She brings in "A dictionary of English Etymology" from 1859, and the 1882 Chinese Exclusion Act. A lot of layers and images are found throughout the poems. Her words sing throughout the whole collection: “America, / How to sing / Our name, Singular, / Signed, Singed.” The point of view is mostly not the ‘I’, but the ‘we’, ‘us’ and ‘our’, an exception in these times of individualism and selfhood. The layout and the orientation from the sheets differ here and there according to the format.

CORDAGE, or ATONEMENT (Hensleigh Wedgwood, A Dictionary of English, 1859) 

[…]

We would leap out of this night
Down-rushing on our head.
Often we cannot change
Without someone in us dying.

***

[…]

Until we can hold near
Who we hold dear.

What a marvelous wreck are we.
We press out of our cold
& separate crouching.
Like a vine sprung overnights.
We were reaching & wretched
Upon this mortal soil
& even so we are undiminished.
If just for this newborn day.
Let us take back our lives.

 

Every day we are learning

Every day we are learning
How to live with essence, not ease
How to move with haste, never hate.
How to leave this pain that is beyond us
Behind us.
Just like a skill or any art,
We cannot possess hope without practicing it.
It is the most fundamental craft we demand of ourselves.

 

CALL US
(title poem)

Grant us this day.
Bruising the make of us.

At times over half of our bodies
Are not our own.

Our persons made vessel
For non-human cells.

To them we are
A boat of a being,

Essential.
A country.

A continent.
A planet.

A human
Microbiome is all the writhing forms on

& inside this body
Drafted under our life.

We are not me-
We are we.

Call us
What we carry

Gorman’s excellent and eloquent written collection ends with the famous and luminous inaugural poem we have all heard her perform at Capitol Hill. 

Titel: Call us what we carry/Noem ons wat we dragen

Auteur: Amanda Gorman

Vertaler: Zaïre Krieger
Uitgevers: Chatto & Windus (Vintage UK, 2021), J.M. Meulenhoff (2023)

--- Je reactie wordt pas zichtbaar nadat ik ze heb goedgekeurd. Your reaction will become visible after I will have approved it. Votre réaction devient visible après que je l'aurai approuvée.

Op jouw bruiloft - Carson McCullers

Broeierige en erg sfeervolle coming-of-age novelle

The member of the wedding van Carson McCullers kreeg maar liefst drie vertalingen in het Nederlands. “Op jouw bruiloft” is de laatste vertaling van Molly van Gelder uit 2019. In 1988 kwam het uit als “De bruiloft” en een eerste keer al vlak na verschijnen van het origineel in 1946 onder de titel “Die wonderlijke zomer”.

Die bruiloft wordt nochtans vanaf het begin van het boek naar voor geschoven als een keerpunt door de hoofdpersoon. Dat zal ook het geval zijn, weliswaar op een andere manier dan de slungelachtige 12-jarige bonenstaak, Frankie Addams, verwacht had. Frankie heeft samen met haar vader, verwanten en de steeds aanwezige kokkin in een klein stadje in de zuidelijke staat Georgia bijna een hete droge zomer achter de rug. Ze kijkt uit naar de bruiloft van haar broer Jarvis met zijn aanstaande Janice, en wil er daarna met het paar vandoor omdat ze uit het stadje waar ze woont wil uitbreken, de vrije wereld in. Aan alles voel je dat Frankie overal buiten staat, niet wordt opgenomen in een groepje en dan maar met haar zesjarige neefje optrekt omdat ze op hem een beroep kan doen om haar te vergezellen, maar het knaagt aan haar nu ze ouder is en haar kindertijd vaarwel wil zeggen en van de volwassen wereld wil deel uitmaken. Ze voelt zich opstandig, alleen en weet niet hoe ze zonder anderen iets van haar leven kan maken.

Ook de aantrekkingskracht van Janice speelt een rol voor Frankie om op de bruiloft te zijn. Zij heeft het niet alleen lastig om alleen achter te blijven vanwege een vader die altijd weg is, en ze zich daarom tot de zwarte kokkin Berenice went die de rol van haar overleden moeder overneemt, maar voelt ook onbewust aan dat ze zich aangetrokken voelt tot de bruid van haar broer, en dat ze seksueel aan het ontwaken is. Hoewel ze nog volledig zonder notie is van alles wat daar mee te maken heeft wat duidelijk wordt door enkele scènes, speelt dat wel degelijk een rol in dit boek ook al is dit thema erg onderhuids aanwezig.

Frankie beleeft drie fasen in dit coming-of-age-verhaal wat zich uit in de andere namen die ze zichzelf geeft, F. Jasmine in het tweede en Frances in het derde deel. Het is ook duidelijk dat zij het enige personage is dat evolueert, terwijl de andere vlakke karakters zijn en je dit korte verhaal daarom een novelle zou kunnen noemen.

Het armoedige plattelandsleven, het ingebakken en uiterst flagrante racisme tussen wit en zwart en de laatste jaren van W.O. II zijn van belang voor de achtergrond van het verhaal. Hoewel emoties niet uitgesproken worden, komen ze tot uiting in wat Frankie/Jasmine/Frances zegt en doet in dit verhaal.

De auteur blijft ondanks de broeierige sfeer die ze zo perfect in het boek weet weer te geven, als het ware in een rol van koele observator zitten en laat de lezer het werk doen. Je krijgt ook ogen te kort om de vele kleuren op te merken die veel gebruikt worden als symboliek. Er zit slechts één flashback in het boek hoewel het fragmentarisch is en in tijd verspringt. Dit hangt echter samen met hoe het boek verteld wordt zoals iedereen dit weleens voor heeft: “om geen gaten te laten vallen, moet ik eerst dit of dat nog even vertellen”, en zo blijft het boek op een weliswaar verwarrende manier chronologisch verlopen.

Carson McCullers, die eerst door het leven ging als Lula Carson Smith, was zelf biseksueel en heeft een tragisch leven geleid. Ze stierf op 56-jarige leeftijd.

Een aantal observaties die ik heb genoteerd over dit korte maar oh zo gecomprimeerde en beladen boek, had ik niet kunnen maken zonder de lokale leesclub waarin we ons aan deze must-read novelle wijdden.

 
Bron/meer info over Carson McCullers: https://klara.be/drie-te-veel (door Christophe Vekeman)

Titel: Op jouw bruiloft
Auteur: Carson McCullers
Vertaler: Molly van Gelder
Uitgever: Athenaeum
Jaar uitgave: 2019 (oorspr: 1946)

--- Je reactie wordt pas zichtbaar nadat ik ze heb goedgekeurd. 

Between the world and me - Ta-Nehisi Coates

Pijnlijke literaire brief die diepe kloof en onversneden racisme in de VS aanklaagt

Dit boek is een lange brief naar de vijftienjarige zoon van deze Amerikaanse journalist en schrijver. Ta-Nehisi Coates maakt pijnlijk duidelijk hoezeer racisme in de Amerikaanse cultuur zit verankerd en hoe gewelddadige uitspattingen geen toevallige incidenten zijn, maar voortkomen uit scheve machtsverhoudingen en diepgewortelde maatschappelijke visies. De tekst geeft een rauw beeld weer van de diepe kloof en het onversneden racisme in de VS. Volgens de auteur is racisme vooral de fysieke dreiging tegen de 'black bodies' , of het nu over de blanke overheersing, de slavernij of het politiegeweld gaat, enz. Coates beschrijft hoe hij opgroeide in de ruwe, armoedige zwarte wijken die bestaan over de hele VS. Coates heeft veel meegemaakt: hij groeide op met Malcolm X, de Freedom Riders, Jim Crow, enz. Hij ging naar de befaamde private Howard University, een historisch zwart onderzoeksinstituut in Washington DC, waar veel bekende zwarte activisten studeerden en zich onder gelijken konden ontplooien, dat al kort na de Amerikaanse Burgeroorlog werd opgericht.

De referenties naar de Amerikaanse politiek razen de lezer in een snel ritme voorbij. Je kan daar meer over opzoeken, maar je ook mee laten nemen in het leven van Coates, doorspekt van zijn woede en frustraties over onrecht en de moorden op onschuldige zwarte lichamen. De politiemoord op Prince Carmen Jones Jr. in 2000, een vriend en studiegenoot van Coates, vanwege een identiteitsverwisseling, is de auteur blijven achtervolgen. Hij neemt de lezer en zijn zoon mee in zijn jeugd, en hoe hij opgegroeid is. Zijn analyse vanuit een historisch perspectief valt rauw op je, ook al is het de niet te ontkennen waarheid. Niet moeilijk dat dit als een erg belangrijk werk wordt beschouwd van de twintigste eeuw in de Amerikaanse pers! De auteur verdiept zich in dit boek in verschillende vragen die hij voor zijn zoon tracht te antwoorden op een voortreffelijke erudiete wijze.

“This is your country, this is your world, this is your body, and you must find some way to live within the all of it.”

“But race is the child of racism, not the father. And the process of naming “the people” has never been a matter of genealogy and physiognomy so much as one of hierarchy. Difference in hue and hair is old. But the belief in the preeminence of hue and hair, the notion that these factors can correctly organize a society and that they signify deeper attributes, which are indelible—this is the new idea at the heart of these new people who have been brought up hopelessly, tragically, deceitfully, to believe that they are white.”

Titel: Between the world and me
Auteur: Ta-Nehisi Coates

Uitgever: Spiegel & Grau
Jaar uitgave: 2015 

----- Je reactie wordt pas zichtbaar nadat ik ze heb goedgekeurd. 

Het andere Amerika. In de schaduw van Trump - Monika Triest

Veelbelovende inhoud, teleurstellende uitwerking

Dit boek heeft een veelbelovende inhoud die de lezer voorhoudt de tegenbewegingen in de VS en hun geschiedenis te leren kennen. De Vlaamse Monika Triest woonde in de VS en was er actief in de feministische beweging in de jaren 60 en 70 van de twintigste eeuw. Ze stond naast haar Amerikaanse vriendinnen en collega’s in deze feministische strijd.

In 2019 ging ze deze bekenden weer bezoeken en het verslag dat zij optekent over hun – deels gezamenlijke – verhalen en herinneringen, vormt de kern van dit boek. Het boek werd uitgebracht begin 2020 toen er nog geen sprake was van de coronacrisis noch van de verkiezing van de nieuwe Amerikaanse president Biden. Naarmate de chronologie vordert, komt ex-president Donald Trump af en toe aan bod, en dan vooral hoe zijn presidentschap de bestaande progressieve bewegingen heeft doen evolueren en ook nieuwe heeft doen ontstaan. Het is een ander verfrissend oogpunt dat deze evolutie eens beschrijft. (‘Elk nadeel heb z’n voordeel.’)

In dit dunne boek heeft Triest het over het ontstaan en de evolutie van de verschillende Amerikaanse arbeiders- en de burgerrechtenbewegingen (met al dan niet marxistische inslag), en de reactie vanuit de politiek daartegen, de antiracisme- en antisegregatiebewegingen (Black Power en Black Panthers) en de verschillende feministische golven doorheen de tijd tot en met de huidige BlackLivesMatters en MeToo-bewegingen, en bovenal de rol en de verbondenheid van alle vrouwen hierin.
De vrouwen die heldinnen werden in al deze bewegingen uit de gegoede burgerij, de arbeidersklasse, zwarte en latinovrouwen, Amerikaans-inheemse en arme Europese immigrantenvrouwen worden apart uitgelicht, maar hadden soms toch ook contact met elkaar. Hieruit blijkt ook uit hoeveel verschillende gemeenschappen en hokjes die diverse Amerikaanse maatschappij van in het begin telde en wat nu nog altijd zo is.

De stijl en de structuur van dit boek zijn echter vrij teleurstellend. Als dit boek beter geschreven en geredigeerd was geweest, zou je hieruit zoveel meer kunnen leren. Nu bevat dit boek o.a. een aantal vooraankondigingen van veelbelovende ‘verhalen’ die niet worden waargemaakt, hoofdstukken die niet goed afgebakend zijn (hoewel ook beloofd), het switchen van perspectief door de schrijfster over het samenzitten met vriendinnen naar het verhaal van de vele bewegingen die werden besproken zonder veel introductie en achtergrond, maar weinig uitleg voor niet-ingewijden, staccato zinnen, enz. En dan werd dit af en toe nog eens onderbroken door enkele teksten van protestliederen die niet passen in dit soort tekst, en daarmee ook geen reclame voor zichzelf zijn.

Wat wel bij blijft uit dit journalistieke werk zijn enkele in het oog springende namen, bepaalde tijdsaanduidingen en de eigen rol van het schrijfster in het verhaal. Nochtans bevat het informatie dat zo veel boeiender en leeswaardiger had weergegeven kunnen worden. De feiten uit dit boek zijn nieuwswaardig en verdienen een breed publiek, maar ze komen narratief niet tot hun recht. Het is wel heel goed mogelijk dat Monika Triest met haar verhalen mondeling mensen veel beter kan enthousiasmeren.

Titel: Het andere Amerika. In de schaduw van Trump

Auteur: Monika Triest

Uitgever: Vrijdag

Jaar uitgave: 2020