Between the world and me - Ta-Nehisi Coates

Pijnlijke literaire brief die diepe kloof en onversneden racisme in de VS aanklaagt

Dit boek is een lange brief naar de vijftienjarige zoon van deze Amerikaanse journalist en schrijver. Ta-Nehisi Coates maakt pijnlijk duidelijk hoezeer racisme in de Amerikaanse cultuur zit verankerd en hoe gewelddadige uitspattingen geen toevallige incidenten zijn, maar voortkomen uit scheve machtsverhoudingen en diepgewortelde maatschappelijke visies. De tekst geeft een rauw beeld weer van de diepe kloof en het onversneden racisme in de VS. Volgens de auteur is racisme vooral de fysieke dreiging tegen de 'black bodies' , of het nu over de blanke overheersing, de slavernij of het politiegeweld gaat, enz. Coates beschrijft hoe hij opgroeide in de ruwe, armoedige zwarte wijken die bestaan over de hele VS. Coates heeft veel meegemaakt: hij groeide op met Malcolm X, de Freedom Riders, Jim Crow, enz. Hij ging naar de befaamde private Howard University, een historisch zwart onderzoeksinstituut in Washington DC, waar veel bekende zwarte activisten studeerden en zich onder gelijken konden ontplooien, dat al kort na de Amerikaanse Burgeroorlog werd opgericht.

De referenties naar de Amerikaanse politiek razen de lezer in een snel ritme voorbij. Je kan daar meer over opzoeken, maar je ook mee laten nemen in het leven van Coates, doorspekt van zijn woede en frustraties over onrecht en de moorden op onschuldige zwarte lichamen. De politiemoord op Prince Carmen Jones Jr. in 2000, een vriend en studiegenoot van Coates, vanwege een identiteitsverwisseling, is de auteur blijven achtervolgen. Hij neemt de lezer en zijn zoon mee in zijn jeugd, en hoe hij opgegroeid is. Zijn analyse vanuit een historisch perspectief valt rauw op je, ook al is het de niet te ontkennen waarheid. Niet moeilijk dat dit als een erg belangrijk werk wordt beschouwd van de twintigste eeuw in de Amerikaanse pers! De auteur verdiept zich in dit boek in verschillende vragen die hij voor zijn zoon tracht te antwoorden op een voortreffelijke erudiete wijze.

“This is your country, this is your world, this is your body, and you must find some way to live within the all of it.”

“But race is the child of racism, not the father. And the process of naming “the people” has never been a matter of genealogy and physiognomy so much as one of hierarchy. Difference in hue and hair is old. But the belief in the preeminence of hue and hair, the notion that these factors can correctly organize a society and that they signify deeper attributes, which are indelible—this is the new idea at the heart of these new people who have been brought up hopelessly, tragically, deceitfully, to believe that they are white.”

Titel: Between the world and me
Auteur: Ta-Nehisi Coates

Uitgever: Spiegel & Grau
Jaar uitgave: 2015 

----- Je reactie wordt pas zichtbaar nadat ik ze heb goedgekeurd. 

Het diepe blauw - Ayesha Harruna Attah

Miljoenen slachtoffers van het West-Afrikaanse slavernijverleden krijgen mooie vrouwelijke protagonisten

Ayesha Harruna Attah (1983), geboren en opgegroeid in Accra, Ghana, is de dochter van een journaliste en een grafisch designer. Ze studeerde Biochemie en Journalistiek in de Verenigde Staten en woont nu in Senegal. In 2014 was ze een schrijver-in-residentie in Bahía, Brazilië, een van de belangrijkste plaatsen uit haar nieuwste roman Het diepe blauw (The deep blue between) uit 2020. Sinds 28 september 2021 woont ze tijdelijk als schrijver-in-residentie in Amsterdam, via het Nederlands Letterenfonds.

Toen Attah’s vader zijn stamboom had opgemaakt, bleek dat zijn betovergrootmoeder als slaaf had geleefd in een polygaam gezin bij zijn betovergrootvader. De slavernij in West-Afrika is dus een deel van de familie van de schrijfster, en de centrale context in haar laatste twee romans, zowel in Het diepe blauw als haar vorige roman De honderd waterputten van Salaga. In Het diepe blauw gaat het over een 9 à 10-jarige tweeling, Hassana en Husseina, die aan het einde van de 19e eeuw tijdens een aanval wordt weggeroofd uit hun dorp, en waarbij de meeste leden van hun familie omkomen. Ze raken niet alleen hun oudere zus Aminah, waarover overigens die eerste roman gaat, kwijt maar ook elkaar. Dit voelt aan als een amputatie.

Hassana was altijd de krachtigste, en de leidende van de twee. Zij vlucht weg van haar ‘koper’ en heeft het geluk om mensen, en vooral sterke vrouwen, tegen te komen die haar helpen om voor haar eigen weg te kiezen, en komt in opstand tegen het onrecht dat ze rondom zich ziet. Ze is leergierig en wil haar stem krachtiger laten klinken. Husseina die zich later Vitoriá laat noemen, wordt ‘weggekocht’ van haar eigenaar door priesteres Yaya, die haar later mee naar Brazilië neemt en komt terecht in de religieuze candomblé-gemeenschap, een door een grote Afrikaanse gemeenschap in de havenstad Bahía ontwikkelde religie, en mengeling van het christendom met een uit Afrika meegebrachte geesten- en voorouderverering. In die candomblé-gemeenschap vindt Husseina haar rol. Anderen in hun gemeenschap, zoals baba Sule, behouden echter hun uit West-Afrika geadopteerde islam-geloof.

Bij Hassana evolueert het traditionele geloof dat ze als kind meekreeg door alles wat ze meemaakt, dan weer tot atheïsme, omdat geen enkele god haar geluk heeft gebracht. Hier loopt ze in haar eind 19e-eeuwse “gemissioneerde” omgeving natuurlijk niet mee te koop en woont ze wel de protestantse kerkdiensten bij die in haar omgeving gehouden worden, zoals ook de trouwdienst van haar beste vriendin. De meisjes groeien los van elkaar op, Hassana in Lagos, het huidige Nigeria, en Husseina, ver van haar in Bahía, gescheiden door de oceaan, ‘het diepe blauw dat hen scheidt’. Toch blijven ze elkaar tegenkomen want ze dromen elkaars dromen en voelen dat de ander ook nog steeds in leven is. Zo ontspringt bij Husseina na lange tijd ook eindelijk de wil om haar zus terug op te zoeken, en neemt ze de kans om terug naar West-Afrika te varen onder de hoede van een mannelijke reisgenoot die zich hiervoor ter beschikking stelt.

“Slavernij behoort nog heel erg tot het collectieve geheugen in West-Afrika”, vertelde Attah aan Gie Goris van Mo*-magazine, […] maar in de officiële geschiedschrijving of in het onderwijs wordt “Over de inheemse slavernij of over de verwoestende machtsstrijd binnen of tussen die rijken* nauwelijks gesproken. Daarom doe ik dat net wel.” (*de middeleeuwse imperia als het Mali-rijk, het Ghana-rijk, het Songhai-rijk) Attah geeft inderdaad een stem aan enkele van die miljoenen Afrikaanse slaven die zowel in de eigen regio als in het buitenland werden ingezet.

De slavernij die heerste aan de West-Afrikaanse kust, werd naar Brazilië geëxporteerd door o.a. de Nederlandse West-Indische Compagnie, (vooral opgericht door de rijke ‘vluchtelingen’ uit de Zuidelijke Nederlanden – Vlamingen dus – opgestart in de 17e Nederlandse Gouden Eeuw), naast de Portugese kolonisatoren. Zij probeerden elkaar in die tijd de loef af te steken om zo veel mogelijk kapitaal te vergaren.

De pen van Attah sleept je in dit leerzame en geëngageerde boek mee in de avonturen van de meisjes, en houdt hun verhaal levendig waardoor je nooit de indruk krijgt dat dit zich allemaal twee eeuwen eerder afspeelt. Daardoor wordt die vroegere weliswaar minder besproken roman over de oudere zus Aminah zeker ook interessant om te lezen. De hoofdpersonages zijn sterk neergezet en goed uitgewerkt, evenals hun omgeving. Hun gedachten en emoties zijn in heldere en duidelijke taal weergegeven, ook in de Nederlandse versie met dank aan het vertalerstrio Dennis Keesmaat, Daniëlle Stensen en Lara Visser. De heerlijke verteltrant en de goede balans tussen de historische en de psychologische kant, maken dit tot een boek dat indruk maakt, voor zowel jong- als wat oudere volwassenen.

Bron: Mo*, 23 oktober: ‘‘Wie tot slaaf gemaakt werd, verdient meer dan een anoniem bestaan”, interview Attah met Gie Goris

Playlist: https://open.spotify.com/playlist/40H8FhSbt52wmdQ4AeYHgq?si=99930dbe161c4b81

Titel: Het diepe blauw
Auteur: Ayesha Harruna Attah
Vertalers: Dennis Keesmaat, Daniëlle Stensen, Lara Visser 

Uitgever: Orlando ism Oxfam Novib
Jaar uitgave: 2021

--- Je reactie wordt zichtbaar nadat ik ze heb goedgekeurd. Als jij anoniem een reactie achterlaat, wil ik je vragen met je voornaam af te sluiten zodat ik toch een idee heb van wie jij bent! Alvast bedankt.


Kopieer deze link in je browser als je mijn blog wil volgen via follow.it: https://follow.it/villanathalieoverlezen

Het meisje met de luidende stem - Abi Daré

Een ontroerend en inspirerend coming-of-age verhaal uit Nigeria

Abi Daré, een in Nigeria opgegroeide schrijfster, woont al sinds 18 jaar in het Verenigd Koninkrijk waar ze een Master-diploma behaalde in Internationaal Project Management aan de Glasgow Caledonian University en één in Creatief Schrijven aan de Birkbeck University of London. Zij woont met haar man en twee dochters in Essex. Die dochters inspireerden haar om haar debuutroman Het meisje met de luidende stem te schrijven. Dit boek won de Bath Novel Award als ongepubliceerd manuscript in 2018 waarna het gepubliceerd werd in 2021 en ook in Nederlandse vertaling uitkwam bij Signatuur.

Het meisje met de luidende stem is een prachtig ontroerend en ook inspirerend debuut van Daré. Daré schrijft over het jonge meisje Adunni. Zij rouwt over het overlijden van haar moeder. Wat Adunni van haar moeder mee kreeg, is dat als ze haar stem wil laten horen en een eigen leven wil opbouwen, het allerbelangrijkste voor haar onderwijs is. Maar haar vader kan het schoolgeld niet meer betalen, hij drinkt sowieso al het huishoudgeld op en huwt haar op haar vijftiende uit  voor haar bruidsschat aan een oude taxichauffeur die ook al twee andere vrouwen heeft gehuwd.

Van dan af ziet het leven van Adunni er slechter en slechter uit. Op een bepaald moment vlucht ze weg van haar man, en komt ze als jonge huishoudhulp terecht bij een rijk koppel waar ze wordt uitgebuit door vooral de vrouw die een succesvolle zakenvrouw maar ook een furieuze bazin blijkt te zijn. Het boek bevat het miserabele leven waarin Adunni terechtkomt en hoe ze toch probeert de obstakels die op haar weg komen te overwinnen en uit dit dal te klimmen. Tegelijkertijd is Adunni’s stem ongelooflijk moedig en blijft ze vastbesloten om gehoord te worden en haar ambitie waar te maken.  

Op een bepaald moment komt ze bij toeval een jonge Nigeriaanse vrouw tegen uit een beter begoede klasse en die een tijd met haar man in het VK heeft gewoond. Deze vrouw begrijpt in eerste instantie niet goed wat voor achtergrond Adunni heeft, maar zal een belangrijke rol gaan spelen om Adunni’s leven toch een andere draai te geven, waarschijnlijk mede om haar eigen leven meer zin te geven. Het enorm grote verschil tussen mensen uit verschillende klassen dat weergegeven wordt in dit boek, is ook uit het leven gegrepen voor wat betreft Nigeria of andere landen uit het globale Zuiden. Een enorm grote inkomensongelijkheid kenmerkt heel wat van deze landen dan ook veel sterker dan we in (West-)Europa gewoon zijn. 

Dit coming-of-age verhaal uit Nigeria bevindt zich in de grensstreek tussen Young Adult en 'volwassenenliteratuur'. Het volgende is een kleine maar wel hoopgevende spoiler:

 

Het feit dat Adunni nog iets van haar leven zal kunnen maken op het einde van dit verhaal, maakt het een aansprekend boek voor jongeren van diezelfde leeftijd. Toch mag er niet vergeten worden dat haar leven door onnoemelijk veel jongeren en kinderen vandaag nog wordt geleefd in vele Afrikaanse en andere landen over heel de wereld, die meestal niet de kans krijgen om van meer onderwijs te genieten en een beter leven op te bouwen. Op dat vlak is Adunni geen typisch maar wel een inspirerend voorbeeld.

Het is namelijk nodig dat er structuren veranderen. Laat deze roman van Abi Daré voor jongeren een poort zijn om te lezen en te leren over dit soort situaties en het met hen te hebben over het globale zuiden, mensenrechten, eerlijke handels-, schone kleren- en klimaatcampagnes, enz.