Liefde in kleur - Bolu Babalola

Knap herschreven mythen met krachtige vrouwen in de hoofdrol

Liefde in kleur, ondertitel: Hervertellingen van mythische verhalen uit de hele wereld. Deze verhalenbundel werd geschreven door de Brits-Nigeriaanse schrijfster Bolu Babalola ((Londen, 1991). Naast de beloofde hervertellingen van enkele bekende en ook minder bekende mythen zijn er aan het einde ook drie nieuwe verhalen opgenomen die eveneens de liefde vieren.   

Enkele voorbeelden van de achterflap: 

Een hooggeboren Nigeriaanse godin voelt zich onderdrukt en niet gewaardeerd door haar populaire geliefde; ze verlangt ernaar echt gezien te worden.
Een jonge zakenvrouw probeert een grote sprong te maken in haar bedrijf, en een nog grotere sprong in haar liefdesleven.
Een Ghanese activiste wordt gedwongen te kiezen tussen de principes van haar familie of het volgen van haar hart. 

De verhalen zijn herschreven met de vrouwelijke – hier aan kracht gewonnen - personages in de hoofdrol. Patriarchale structuren worden doorbroken en vastgelegde paden verlaten. De focus ligt op West-Afrikaanse volksverhalen die een twist krijgen, maar die worden aangevuld door onder andere Oudgriekse en Egyptische mythen die ook gemoderniseerd zijn. Vooral jonge mensen bevolken de verhalen die ieder voor zich zoeken naar echte liefde en die proberen na te streven, ondanks de obstakels die ze daarvoor moeten overwinnen.

De schrijfster laat haar kleurrijke young adult-verhalen over opgroeien en zelfontwikkeling ook plaatsvinden in verschillende historische periodes, wat nog meer verscheidenheid garandeert. Alle verhalen hebben een strak tempo en lezen erg snel. Toch leer je de meeste personages voldoende kennen door de vlotte schrijfstijl die Babalola hanteert. Daarnaast is de spanningsboog goed aanwezig, waardoor je een verhaal telkens snel wilt uitlezen. Kennis hebben van de mythen die herverteld worden, verrijkt ongetwijfeld de leeservaring, maar is niet noodzakelijk. Bepaalde referenties aan popcultuur of wat betreft het gebruik van sociale media gaan deze net nog ‘Gen X-er’ / oudere ‘millenial’ ook wat te snel. 

Je raakt bij sommige verhalen niet altijd om het zeemzoete heen die romantische verhalen al eens eigen zijn, toch maken het feministische perspectief en hier en daar de humoristische ondertoon de verhalenbundel een plezier om te lezen. Al wordt er niet altijd even diep ingegaan op de ernst van het leven, is liefde toch het belangrijkste dat ertoe doet, alsook het moeilijkste om te vinden. En bovendien kwam dit boek nog eens op een goed moment om te lezen. Dat is zeker evenzo fijn. 

Titel: Liefde in kleur
Auteur: Bolu Babalola

Vertalers: Dennis Keesmaat, Lara Visser

Uitgever: Orlando ism Oxfam Novib
Jaar uitgave: 2021

--- Je reactie wordt pas zichtbaar nadat ik ze heb goedgekeurd.

Het meisje met de luidende stem - Abi Daré

Een ontroerend en inspirerend coming-of-age verhaal uit Nigeria

Abi Daré, een in Nigeria opgegroeide schrijfster, woont al sinds 18 jaar in het Verenigd Koninkrijk waar ze een Master-diploma behaalde in Internationaal Project Management aan de Glasgow Caledonian University en één in Creatief Schrijven aan de Birkbeck University of London. Zij woont met haar man en twee dochters in Essex. Die dochters inspireerden haar om haar debuutroman Het meisje met de luidende stem te schrijven. Dit boek won de Bath Novel Award als ongepubliceerd manuscript in 2018 waarna het gepubliceerd werd in 2021 en ook in Nederlandse vertaling uitkwam bij Signatuur.

Het meisje met de luidende stem is een prachtig ontroerend en ook inspirerend debuut van Daré. Daré schrijft over het jonge meisje Adunni. Zij rouwt over het overlijden van haar moeder. Wat Adunni van haar moeder mee kreeg, is dat als ze haar stem wil laten horen en een eigen leven wil opbouwen, het allerbelangrijkste voor haar onderwijs is. Maar haar vader kan het schoolgeld niet meer betalen, hij drinkt sowieso al het huishoudgeld op en huwt haar op haar vijftiende uit  voor haar bruidsschat aan een oude taxichauffeur die ook al twee andere vrouwen heeft gehuwd.

Van dan af ziet het leven van Adunni er slechter en slechter uit. Op een bepaald moment vlucht ze weg van haar man, en komt ze als jonge huishoudhulp terecht bij een rijk koppel waar ze wordt uitgebuit door vooral de vrouw die een succesvolle zakenvrouw maar ook een furieuze bazin blijkt te zijn. Het boek bevat het miserabele leven waarin Adunni terechtkomt en hoe ze toch probeert de obstakels die op haar weg komen te overwinnen en uit dit dal te klimmen. Tegelijkertijd is Adunni’s stem ongelooflijk moedig en blijft ze vastbesloten om gehoord te worden en haar ambitie waar te maken.  

Op een bepaald moment komt ze bij toeval een jonge Nigeriaanse vrouw tegen uit een beter begoede klasse en die een tijd met haar man in het VK heeft gewoond. Deze vrouw begrijpt in eerste instantie niet goed wat voor achtergrond Adunni heeft, maar zal een belangrijke rol gaan spelen om Adunni’s leven toch een andere draai te geven, waarschijnlijk mede om haar eigen leven meer zin te geven. Het enorm grote verschil tussen mensen uit verschillende klassen dat weergegeven wordt in dit boek, is ook uit het leven gegrepen voor wat betreft Nigeria of andere landen uit het globale Zuiden. Een enorm grote inkomensongelijkheid kenmerkt heel wat van deze landen dan ook veel sterker dan we in (West-)Europa gewoon zijn. 

Dit coming-of-age verhaal uit Nigeria bevindt zich in de grensstreek tussen Young Adult en 'volwassenenliteratuur'. Het volgende is een kleine maar wel hoopgevende spoiler:

 

Het feit dat Adunni nog iets van haar leven zal kunnen maken op het einde van dit verhaal, maakt het een aansprekend boek voor jongeren van diezelfde leeftijd. Toch mag er niet vergeten worden dat haar leven door onnoemelijk veel jongeren en kinderen vandaag nog wordt geleefd in vele Afrikaanse en andere landen over heel de wereld, die meestal niet de kans krijgen om van meer onderwijs te genieten en een beter leven op te bouwen. Op dat vlak is Adunni geen typisch maar wel een inspirerend voorbeeld.

Het is namelijk nodig dat er structuren veranderen. Laat deze roman van Abi Daré voor jongeren een poort zijn om te lezen en te leren over dit soort situaties en het met hen te hebben over het globale zuiden, mensenrechten, eerlijke handels-, schone kleren- en klimaatcampagnes, enz.

Het andere Amerika. In de schaduw van Trump - Monika Triest

Veelbelovende inhoud, teleurstellende uitwerking

Dit boek heeft een veelbelovende inhoud die de lezer voorhoudt de tegenbewegingen in de VS en hun geschiedenis te leren kennen. De Vlaamse Monika Triest woonde in de VS en was er actief in de feministische beweging in de jaren 60 en 70 van de twintigste eeuw. Ze stond naast haar Amerikaanse vriendinnen en collega’s in deze feministische strijd.

In 2019 ging ze deze bekenden weer bezoeken en het verslag dat zij optekent over hun – deels gezamenlijke – verhalen en herinneringen, vormt de kern van dit boek. Het boek werd uitgebracht begin 2020 toen er nog geen sprake was van de coronacrisis noch van de verkiezing van de nieuwe Amerikaanse president Biden. Naarmate de chronologie vordert, komt ex-president Donald Trump af en toe aan bod, en dan vooral hoe zijn presidentschap de bestaande progressieve bewegingen heeft doen evolueren en ook nieuwe heeft doen ontstaan. Het is een ander verfrissend oogpunt dat deze evolutie eens beschrijft. (‘Elk nadeel heb z’n voordeel.’)

In dit dunne boek heeft Triest het over het ontstaan en de evolutie van de verschillende Amerikaanse arbeiders- en de burgerrechtenbewegingen (met al dan niet marxistische inslag), en de reactie vanuit de politiek daartegen, de antiracisme- en antisegregatiebewegingen (Black Power en Black Panthers) en de verschillende feministische golven doorheen de tijd tot en met de huidige BlackLivesMatters en MeToo-bewegingen, en bovenal de rol en de verbondenheid van alle vrouwen hierin.
De vrouwen die heldinnen werden in al deze bewegingen uit de gegoede burgerij, de arbeidersklasse, zwarte en latinovrouwen, Amerikaans-inheemse en arme Europese immigrantenvrouwen worden apart uitgelicht, maar hadden soms toch ook contact met elkaar. Hieruit blijkt ook uit hoeveel verschillende gemeenschappen en hokjes die diverse Amerikaanse maatschappij van in het begin telde en wat nu nog altijd zo is.

De stijl en de structuur van dit boek zijn echter vrij teleurstellend. Als dit boek beter geschreven en geredigeerd was geweest, zou je hieruit zoveel meer kunnen leren. Nu bevat dit boek o.a. een aantal vooraankondigingen van veelbelovende ‘verhalen’ die niet worden waargemaakt, hoofdstukken die niet goed afgebakend zijn (hoewel ook beloofd), het switchen van perspectief door de schrijfster over het samenzitten met vriendinnen naar het verhaal van de vele bewegingen die werden besproken zonder veel introductie en achtergrond, maar weinig uitleg voor niet-ingewijden, staccato zinnen, enz. En dan werd dit af en toe nog eens onderbroken door enkele teksten van protestliederen die niet passen in dit soort tekst, en daarmee ook geen reclame voor zichzelf zijn.

Wat wel bij blijft uit dit journalistieke werk zijn enkele in het oog springende namen, bepaalde tijdsaanduidingen en de eigen rol van het schrijfster in het verhaal. Nochtans bevat het informatie dat zo veel boeiender en leeswaardiger had weergegeven kunnen worden. De feiten uit dit boek zijn nieuwswaardig en verdienen een breed publiek, maar ze komen narratief niet tot hun recht. Het is wel heel goed mogelijk dat Monika Triest met haar verhalen mondeling mensen veel beter kan enthousiasmeren.

Titel: Het andere Amerika. In de schaduw van Trump

Auteur: Monika Triest

Uitgever: Vrijdag

Jaar uitgave: 2020

Meisje, Vrouw, Anders - Bernardine Evaristo

Geniale caleidoscopische raamvertelling over superdiversiteit

Deze recensie is gebaseerd op de Engelse editie. 

Bernardine Evaristo (1959, VK) ontving samen met de Canadese Margaret Atwood in 2019 de Booker Prize for Fiction voor haar achtste boek Girl, Woman, Other, in 2020 vertaald naar het Nederlands door Lette Vos als Meisje, Vrouw, Anders. Evaristo groeide op in Woolwich, Londen als vierde van acht kinderen van een katholiek Iers-Engelse moeder en een Nigeriaanse vader met Braziliaanse roots en werd auteur en theatermaakster.

In Girl, Woman, Other beschrijft Evaristo de levens van 12 vrouwen van verschillende achtergronden over verschillende decennia heen; de jongste is 19, het oudste nog levende personage 93. Allen hebben ze gemeen dat ze van gekleurde achtergrond zijn of gekleurde voorouders hebben. Voor de rest zijn hun levens en karakters heel verschillend.

Spil in het boek is Amma, een toneelschrijfster van in de 50, die we in het eerste hoofdstuk leren kennen, en die met de première van haar laatste nieuwe toneelstuk De laatste amazone van Dahomey in het National Theatre, eindelijk echt hoopt door te breken. (Over de amazones van het oude Afrikaanse koninkrijk Dahomey een gebied in het zuiden van het huidige Benin, een vrouwelijk regiment soldaten dat vanaf de 17e eeuw tot aan de koloniale verovering door de Fransen, gekend was voor zijn agressiviteit, genadeloosheid en vechtlust en bestond tot 1901). Amma is gekend voor haar theaterstukken waarin ze vrouwen van kleur centraal stelt en op haar première dagen uiteindelijk heel wat personages uit de korte verhalen die deze caleidoscopische raamvertelling eigenlijk samenstellen, op. Natuurlijk zijn er een aantal aspecten van Amma terug te vinden in het leven van de schrijfster zelf.

Dan komen de hoofdstukken over haar dochter Yazz en over een van haar twee partners Dominique. Yazz, een jonge, moderne vrouw met een heterogeen groepje vrienden, toont liefde voor haar moeder maar vindt ze toch te voorbijgestreefd in haar doen en handelen; Dominique zal zich na een verkeerd afgelopen avontuur uiteindelijk toch settelen in de VS. Het is opvallend hoeveel thema’s worden aangesneden. De personages zijn zo verschillend van elkaar omdat ze uit verschillende generaties komen (van Yazz tot Hattie en nog verder in de tijd), uit verschillende rangen en standen (Carole, LaTisha, Grace, …), zich willen profileren voor hun gemeenschap en de perfectie willen bereiken (Shirley), net gewoon zichzelf willen zijn en niet volgens een bepaald gender willen leven (Megan/Morgan) of ook niets (willen) afweten van een toevallige gemengde afkomst (Penelope). Zelfs de olie-ontginning door het Brits-Nederlandse Shell in Nigeria wordt terloops aangeraakt, hoe actueel kan een boek toevallig zijn? (In jan ’21 winnen vier Nigeriaanse boeren in Nederland een belangrijke rechtszaak van deze multinational wier landbouwgronden vervuild werden door lekken in de Shell-oliepijpleidingen.) Kolonisatie en dekolonisatie, slavernij, de socio-economische ontwikkeling van het VK zelf, Blacklivesmatters, Metoo: al deze thema’s doorsnijden de levens van de 12 geportretteerde vrouwen en tonen de genialiteit van de auteur.

Van allen krijg je in verschillende mate hun ontwikkeling mee, en zie je waarom ze geworden zijn wie ze zijn, en waarom ze welke keuzes maken. Het multiculturele Londen maar ook de hardheid en de isolatie van het leven in de jaren 40 en 50 aan de kust (Plymouth) en op het platteland (Greenfields farmhouse) wordt naar voren gebracht. Het boek is enorm rijk aan verhalen en levens om te ontdekken. Alle personages zijn op zoek naar erkenning en een plaats in de maatschappij, of ze nu aan het begin van hun leven staan of ze in volle gemoedsrust hun leven willen afsluiten. Ook door hun relaties en vriendschappen laten ze zich bepalen. Ontroerende stukken wisselen af met wat spannendere stukken als een personage weer een andere richting uitgaat, de mix is perfect. De auteur laat je in de schoenen van de andere staan en het leven door hun bril bekijken.

Het boek heeft een aparte schrijfstijl waaraan men wel eerst gewoon moet worden: zinnen beginnen niet met hoofdletters, en er worden geen punten aan het einde van een alinea gebruikt. Gelukkig is hier, eveneens in het Engelse e-book, mee rekening gehouden en werden de nodige inspringingen behouden. Ondanks deze techniek en ook ondanks de voortdurende sprongen in tijd en perspectief word je na een korte inwerkingsperiode meegesleept door de overduidelijke vertelkunst van de auteur. Een brok geschiedenis die op dergelijke magistrale manier doorheen een roman verweven en vanuit verschillende invalshoeken bekeken wordt, is echt wel een mustread.

“you’ve really suffered, Yazz says. I feel sorry for you, not in a patronizing way, it’s empathy, actually

I haven’t suffered, not really, my mother and grandmother suffered because they lost their loved ones and their homeland, whereas my suffering is mainly in my head

it’s not in your head when people deliberately barge into you

it is compared to half a million people who died in the Somali civil war. I was born here and I’m going to succeed in this country, […]

Yazz? I’m not a victim, don’t ever treat me like a victim, my mother didn’t raise me to be a victim.”

Titel: Girl, Woman, Other

Auteur: Berardine Evaristol 

Uitgever: Hamish Hamilton

Jaar uitgave: 2019