Ik zal je schrijven - Nele Baplu

Wat een leesbeleving! Deze novelle verdient "onversneden leestijd".

Nele Baplu, een schrijfster die zich nog steeds niet tot een uitgeverij heeft bekeerd, overtuigt opnieuw heel wat lezers, boekbloggers en boekhandelaars.  Met haar nieuwste novelle Ik zal je schrijven is ze opnieuw vrijgevig en overtuigt ze menige harten om haar te lezen en pennen om haar unieke stijl zo goed als mogelijk te kunnen beschrijven.

Niet alleen raakt haar stijl me opnieuw midscheeps, ook de oorlogscontext als oorzaak van twee van elkaar gescheiden geliefden, met name Miriam en Adam, schept weer een nieuw origineel perspectief voor dit korte brievenverhaal. Een universeel verhaal dat me doet stil staan bij de dag van vandaag, en hoeveel koppels en familieleden in onmenselijke omstandigheden in zo vele landen ver van elkaar moeten zien te (over)leven. Ze schrijven brieven naar elkaar waarvan je zou willen dat de ander ze toe krijgt, maar helaas is er geen postduif in de buurt die hen daarmee kan helpen.

Haar nostalgische poëtische zinnen en prachtige taal golven over de pagina's heen en zijn bijna stuk voor stuk om in te kaderen. Het is bijna ongeloofwaardig dat twee gewone mensen met elkaar zo mooi zouden communiceren, in mijn echte wereld toch. Dat is dan ook mijn enige kleine minpuntje van – in feite complimenteuze – kritiek. Niet dat je het niet zou willen, de liefde van de jonge mensen voor elkaar klinkt onversneden en passievol doorheen het hele boek. Het is moeilijk kiezen welke zinnen het meeste beklijven. Het is ook haar zwaarste en ontroerendste verhaal tot nu toe wat mij betreft.

Nele weet naar mijn mening al lang hoe ze in een spaarzame taal een prachtig verhaal kan neerzetten, met inbegrip van de fameuze witruimte die ze erbij creëert. Ze verdient volgens mij ook “onversneden leestijd”, die niet door eender welke stressfactor bij haar lezers beïnvloed wordt. Dat is eveneens een gevoel dat bij mij is opgekomen de laatste dagen.

Titel: Ik zal je schrijven
Auteur: Nele Baplu

Uitgever: Eigen beheer
Jaar: 2025

Monsieur Hawarden - Filip De Pillecyn

Mysterie en melancholie in Malmédy

 

De heruitgave van 2024 door de fijne literaire uitgeverij Tzara bevat niet alleen De Pillecyns novelle uit 1933, maar ook een uitgebreide inleiding van Tom Lanoye en een onderzoeksverslag van Annick Lesage over de historische figuur achter het verhaal. De novelle bevat ook illustraties van Reinhart Croon. De meeste lezers van de leesclub waarmee ik dit boek besprak, hadden dan ook deze uitgave gelezen, een enkeling was erin geslaagd een bijna oorspronkelijke uitgave te bemachtigen en iemand anders had dan weer beroep gedaan op de DBNL (Digitale Bibliotheek voor de Nederlandse Letteren).

De inleiding van Tom Lanoye gaat over de gekende en controversiële levenswandel van de auteur. Filip De Pillecyn (1891-1962) was namelijk een nazicollaborateur: hij zette zich in voor een Vlaamse Kultuurkamer, was redactielid van een Duitsgezind blad en spoorde jongeren aan om naar het oostfront te gaan. Na de oorlog werd hij zwaar bestraft maar zwoer hij zijn verleden nooit af. Lanoye gaat, zeker sinds hij zich zijn laatste roman De draaischijf er nog meer in verdiept heeft, te keer tegen die collaboratie. Toch breekt hij een lans om het werk van De Pillecyn nog steeds te lezen, niet het minst omdat zijn werk in feite maar heel weinig nationalistische propaganda bevatte. Ik mag het er graag mee eens zijn om boeken, en andere kunstvormen, op hun merites te waarderen, dus waarom deze korte novelle niet? Ook kijkt hij naar deze novelle "Monsieur Hawarden" als was het de eerste “genderfluïde, misschien zelfs non-binaire novelle in de Vlaamse Letteren”. Daar zijn we het dan misschien niet zo zeer over eens, waarover later meer.

Een mysterieuze figuur genaamd Monsieur Hawarden betrekt een huisje in de Hoge Venen, dichtbij Malmédy, vandaag de Belgische Oostkantons, maar correct in de novelle verwezen als naar een klein Pruisisch dorp aangezien we in de tijd van vóór de Eerste Wereldoorlog zitten, en dit dan nog helemaal geen Belgisch gebied is. De beschrijvingen van De Pillecyn zijn dromerig, atmosferisch, en vooral erg suggestief voor de setting van het verhaal dan wat er echt zwart op wit wordt gezet. Hawarden die zich teruggetrokken heeft uit zijn vorige leven, wandelt dagelijks in de omliggende bossen met zijn elegante stadskledij, en zal steeds een vreemde eend in de bijt zijn in het dorp. De tiener Alex is gefascineerd door hem, en hij voelt zich vereerd dat hij deze monsieur telkens mag vergezellen en hem in het dorp en de omgeving mag gidsen.

De taal en de stijl van de auteur doen zeker denken aan een boek van een tijdsgenoot van hem dat ik al las: “Elias of het gevecht met de nachtegalen” van Maurice Guilliams. Een diepe melancholische stijl maakt zich meester van de bladzijden. Geleidelijk wordt duidelijk dat Monsieur Hawarden eigenlijk een vrouw is die als man leeft. De Pillecyn suggereert dat zij deze keuze maakte na een gebroken hart. Onze leesclub suggereert zelfs dat er nog een spectaculairder verhaal kan achter zitten, onopzettelijke doodslag misschien zelfs, als wraak op een man die Mary geslagen of misbruikt zou hebben, of gewoon weggelopen uit een ongelukkig huwelijk. Aangezien dit nooit helemaal duidelijk wordt, kan de fantasie daarover alle kanten op gaan.

Of monsieur Hawarden, geboren als de Engelse Mary Gillibrand, genderfluïde is, of echt als ideaal heeft een man te willen zijn, zit volgens mij niet in het verhaal. Zeker is dat Mary als vrouw nog een sterk verlangen in zich voelt, en zich als vrouw nog steeds geliefd wil voelen. Maar met haar verleden duikt ze onder en doet ze zich als man voor om voor zichzelf in te kunnen staan, en onafhankelijk te kunnen leven. Ze wil zich niet meer aan de normen van die tijd voor vrouwen conformeren kortom. In de geschiedenis zijn er nog wel meer voorbeelden van te vinden.

Zoals bijvoorbeeld ook George Sand, geboren als Amantine Aurore Lucile Dupin, een Franse schrijfster en feministe, en onder haar mannelijk schrijverspseudoniem bekend werd, en met wie de historische Mary, zo blijkt uit het historische onderzoek van Annick Lesage, goed bevriend raakte toen ze beiden op hetzelfde internaat in Parijs onderwijs kregen.

Annick Lesage is inderdaad op zoek gegaan naar wie de echte Monsieur Hawarden was: Mary/Mériora Gillibrand. In haar jeugd was ze eerder een kwajongen, waarvan ze op haar internaat zo veel mogelijk moest genezen. Haar onderzoek is niet zo zeer literair dan wel historisch waardoor we als lezer met heel wat feiten overspoeld worden. Dit brengt ook een groot verschil aan het licht, tussen wie Gillibrand echt was, een ontembare, intelligente vrouw uit de Engelse hogere klassen die bevriend raakte met George Sand, en het in isolatie levende personage dat De Pillecyn van haar heeft gemaakt. Lesage maakt haar onderzoek erg spannend. Als een detective graaft ze zo diep mogelijk en probeert ze zoveel mogelijk over Mary Gillibrand oftewel onze Monsieur Hawarden te weten te komen. Maar hoe hard Lesage ook probeert, haar werkelijke motieven om als man te leven blijven natuurlijk als een mysterie in de lucht hangen en geven aanleiding tot nieuwe verhalen over deze fascinerende figuur. Zowel Lanoye als de leesclubleden gaven een mooi rijtje (LGBTQI+) auteurs op die met deze premisse aan de slag zouden kunnen. Ik denk hierbij zelf ook aan enkele namen, en wie weet wie dit leest, ook wel aan een aantal.

Filip De Pillecyn liet zich ten slotte zelf inspireren door een Franse novelle die al bestond over deze figuur, geschreven door de Waalse auteur Henri Pierre Faffin, gebaseerd op ware feiten, en waarvoor hij de vraag had gekregen die te vertalen. Daar hield hij zich niet aan, en hij maakte gewoon zijn eigen gefictionaliseerde versie . En dan regisseerde (de mij onbekende) Harry Kumel in 1968 ook nog een film gebaseerd op dit verhaal (met een zekere Ellen Vogel in de hoofdrol, mij ook onbekend). De novelle op zichzelf raakte meerdere snaren, de schrijfstijl is prachtig, en de relatie tussen monsieur Hawarden en Alex wordt erg knap weergegeven. Het is de moeite om dit werkje tot tweemaal toe te lezen en er je helemaal in te verdiepen.

Titel: Monsieur Hawarden
Auteur: Tom Lanoye, Filip De Pillecyn, Annick Lesage
Illustrator: Reinhart Croon
Uitgever: Tsara
Jaar: 2024

Sneeuw, hond, voet - Claudio Morandini

Een parel van een novelle over de fragiliteit en het grimmige van het leven

Deze novelle is zoals de definitie het wil kort, maar ook aangrijpend. We maken kennis met een zwervende oude man die wantrouwig is tegenover alles en iedereen en alle andere mensen wil vermijden. Hij wandelt door zijn 'eigen vallei' en raakt tijdens de winter ingesneeuwd samen met een hond die is komen opdagen om hem gezelschap te houden. Ze ruziën over het beschikbare brood en de wijn, omdat hun voorraden maar ook hun woorden uitgeput raken.

Er zitten tragische zowel als grappige, lichte scènes in als de man de hond aan het bedreigen is of tegen hem moppert en zeurt, maar hem toch binnen neemt in zijn armoedige onderkomen als de winter inzet.

De lente brengt een grimmige ontdekking: een mannenvoet steekt uit de smeltende sneeuw. Van wie is het? De greep op de realiteit van de dwalende oude man, die tekenen van dementie begint te vertonen, wankelt en verslechtert.

Adelmo Farandola, zoals de man heet, maakt steeds meer zijn levenslijn los en kruipt onder je huid of bezorgt je kippenvel.

"Honger, Kou en Slaap zaten tegenover hem, gehuld in donkere vodden. Ze hadden normale gzichten, keken vermoeid. Ze waren door hun argumenten heen en zaten elkaar stiekem aan te kijken, duidelijk niet op hun gemakt. 'Willen jullie weg?' lachte Adelmo Farandola in zijn koorts. 'Nee toch, blijf nog even, jullie houden me gezelschap! Niet weggaan, anders word ik kwaad. Zo zit ik nu eenmaal in elkaar!'"

Dit is een bekroonde novelle uit Italië die al in verschillende talen werd vertaald. Erg mooi maar met een ietwat verwarrend einde dat net als bij die Fransman die over de dreiging van besneeuwd gebergte schrijft, Jean-Baptiste Andrea, op de grens tussen leven en dood wordt beleefd. Het land exporteert dus niet alleen haar zonnige 'dolce vita' maar ook dit soort prachtig geschreven boeken.

De vertaling is onopvallend neutraal waardoor ze waarschijnlijk net heel goed geschreven is door Hilda Schraa en Manon Smits. 

Titel: Sneeuw, hond, voet 

Auteur: Claudio Morandini

Vertalers: Hilda Schraa, Manon Smits

Uitgever: Koppernik

Jaar: 2022

--- Je reactie wordt pas zichtbaar nadat ik ze heb goedgekeurd. Your reaction will become visible after I will have approved it. Votre réaction devient visible après que je l'aurai approuvée.

Mijn lieve jongen - Nele Baplu

Een klein en krachtig verhaal dat lang blijft nazinderen

Mijn lieve jongen is de nieuwe novelle van bezige bij Nele Baplu, dat in eigen beheer werd uitgegeven. Met een gevoelige en poëtische pen schreef ze een verhaal over opa Arthur, Tuur voor de vrienden, die in een gevorderde fase van dementie zit. In de mist van zijn geheugen haalt hij herinneringen op aan de boottochten op zee met zijn kleinzoon.

Ook al heeft hij die kleinzoon aan de zee moeten afgeven, betekent die zee nog steeds veel voor hem. Natuurlijk loopt hij er ook zo vaak vertwijfeld langs om terug te vinden wat hij er verloren is. Hij probeert zich zo vast te klampen aan zijn herinneringen waarbij hij heden en verleden steeds meer door elkaar begint te mengen. Zijn dochter, de moeder van de kleinzoon, probeert op hem te letten en er voor hem te zijn.

Nele Baplu is opnieuw erg goed in het poëtisch suggereren van haar verhaal, en laat naast haar prachtige zinnen ook de witzinnen in haar novelle overduidelijk spreken, en gunt ze deze de lezer om ons zo de tijd te geven het verhaal in ons op te nemen en voor onszelf te interpreteren. Zoals schrijfster Maud Vanhauwaert het zich in haar lezing in het Antwerpse Letterenhuis ook liet ontvallen, zijn witzinnen vaak hiervoor van belang in een sterk boek.

Korte zinnen en weinig woorden brengen een klein verhaal waarin velen zich zullen herkennen. Ze maken dat je wordt meegenomen in het verdriet van opa Arthur, en wakkeren je empathie voor hem aan. De beelden uit dit kortverhaal blijven lang aan je plakken, daar mag je zeker van zijn. Opnieuw een aanrader van formaat.

Titel: Mijn lieve jongen

Auteur: Nele Baplu

Uitgever: Eigen beheer

Jaar: 2023

--- Je reactie wordt pas zichtbaar nadat ik ze heb goedgekeurd. Your reaction will become visible after I will have approved it. Votre réaction devient visible après que je l'aurai approuvée.

Jij bent mijn vingers - Nele Baplu

Onbeantwoorde verlangens in suggestieve en poëtische taal

Nele Baplu schreef opnieuw een mooie literaire novelle die me enorm raakte. Het verhaal gaat over Ruth, een celliste, die is gaan samenwonen met haar vriend Lander. Lander moet concurreren met haar muziek en haar docente Hannah, die enorm belangrijk is voor haar, wat het niet gemakkelijk maakt voor hem.

Hannah drijft Ruth tot het uiterste en tot het onder de ogen komen van haar verleden. Zo maakt ze van Ruth een nog betere celliste.
Naarmate de tijd vordert, wordt het verhaal herhaald in de volgende generatie.

De titel is uiterst goed gekozen, en de novelle raakt voluit gevoelige snaren. Nele schrijft poëtisch en suggestief, en laat ook stiltes spreken. Het verhaal gaat over onbeantwoorde verlangens en maakt me nieuwsgierig tot het einde. Hoe kan je in zo'n mooie taal schrijven?
Hoe meer ik lees, hoe meer ik me soms afvraag hoe auteurs hun woorden bij elkaar brengen en ervan overtuigd blijven, want bij mij knaagt de twijfel soms harder en harder als ik iets probeer op te schrijven.

Ik las dit korte verhaal op m'n smartphone omdat ik het zo dichtbij had, maar het daardoor misschien toch iets van z'n magie verloor. Een e-reader is op dat vlak toch nog aangenamer.

Titel: Jij bent mijn vingers
Auteur: Nele Baplu

Uitgever: Eigen beheer

Jaar uitgave: 2022

--- Je reactie wordt pas zichtbaar nadat ik ze heb goedgekeurd. Your reaction will become visible after I will have approved it. Votre réaction devient visible après que je l'aurai approuvée.

Op jouw bruiloft - Carson McCullers

Broeierige en erg sfeervolle coming-of-age novelle

The member of the wedding van Carson McCullers kreeg maar liefst drie vertalingen in het Nederlands. “Op jouw bruiloft” is de laatste vertaling van Molly van Gelder uit 2019. In 1988 kwam het uit als “De bruiloft” en een eerste keer al vlak na verschijnen van het origineel in 1946 onder de titel “Die wonderlijke zomer”.

Die bruiloft wordt nochtans vanaf het begin van het boek naar voor geschoven als een keerpunt door de hoofdpersoon. Dat zal ook het geval zijn, weliswaar op een andere manier dan de slungelachtige 12-jarige bonenstaak, Frankie Addams, verwacht had. Frankie heeft samen met haar vader, verwanten en de steeds aanwezige kokkin in een klein stadje in de zuidelijke staat Georgia bijna een hete droge zomer achter de rug. Ze kijkt uit naar de bruiloft van haar broer Jarvis met zijn aanstaande Janice, en wil er daarna met het paar vandoor omdat ze uit het stadje waar ze woont wil uitbreken, de vrije wereld in. Aan alles voel je dat Frankie overal buiten staat, niet wordt opgenomen in een groepje en dan maar met haar zesjarige neefje optrekt omdat ze op hem een beroep kan doen om haar te vergezellen, maar het knaagt aan haar nu ze ouder is en haar kindertijd vaarwel wil zeggen en van de volwassen wereld wil deel uitmaken. Ze voelt zich opstandig, alleen en weet niet hoe ze zonder anderen iets van haar leven kan maken.

Ook de aantrekkingskracht van Janice speelt een rol voor Frankie om op de bruiloft te zijn. Zij heeft het niet alleen lastig om alleen achter te blijven vanwege een vader die altijd weg is, en ze zich daarom tot de zwarte kokkin Berenice went die de rol van haar overleden moeder overneemt, maar voelt ook onbewust aan dat ze zich aangetrokken voelt tot de bruid van haar broer, en dat ze seksueel aan het ontwaken is. Hoewel ze nog volledig zonder notie is van alles wat daar mee te maken heeft wat duidelijk wordt door enkele scènes, speelt dat wel degelijk een rol in dit boek ook al is dit thema erg onderhuids aanwezig.

Frankie beleeft drie fasen in dit coming-of-age-verhaal wat zich uit in de andere namen die ze zichzelf geeft, F. Jasmine in het tweede en Frances in het derde deel. Het is ook duidelijk dat zij het enige personage is dat evolueert, terwijl de andere vlakke karakters zijn en je dit korte verhaal daarom een novelle zou kunnen noemen.

Het armoedige plattelandsleven, het ingebakken en uiterst flagrante racisme tussen wit en zwart en de laatste jaren van W.O. II zijn van belang voor de achtergrond van het verhaal. Hoewel emoties niet uitgesproken worden, komen ze tot uiting in wat Frankie/Jasmine/Frances zegt en doet in dit verhaal.

De auteur blijft ondanks de broeierige sfeer die ze zo perfect in het boek weet weer te geven, als het ware in een rol van koele observator zitten en laat de lezer het werk doen. Je krijgt ook ogen te kort om de vele kleuren op te merken die veel gebruikt worden als symboliek. Er zit slechts één flashback in het boek hoewel het fragmentarisch is en in tijd verspringt. Dit hangt echter samen met hoe het boek verteld wordt zoals iedereen dit weleens voor heeft: “om geen gaten te laten vallen, moet ik eerst dit of dat nog even vertellen”, en zo blijft het boek op een weliswaar verwarrende manier chronologisch verlopen.

Carson McCullers, die eerst door het leven ging als Lula Carson Smith, was zelf biseksueel en heeft een tragisch leven geleid. Ze stierf op 56-jarige leeftijd.

Een aantal observaties die ik heb genoteerd over dit korte maar oh zo gecomprimeerde en beladen boek, had ik niet kunnen maken zonder de lokale leesclub waarin we ons aan deze must-read novelle wijdden.

 
Bron/meer info over Carson McCullers: https://klara.be/drie-te-veel (door Christophe Vekeman)

Titel: Op jouw bruiloft
Auteur: Carson McCullers
Vertaler: Molly van Gelder
Uitgever: Athenaeum
Jaar uitgave: 2019 (oorspr: 1946)

--- Je reactie wordt pas zichtbaar nadat ik ze heb goedgekeurd.