Achter de donkere wouden - Aleksandr Skorobogatov

Dit hartbrekende boek had nooit geschreven of gelezen mogen worden.

Vorig jaar was ik op de voorstelling van dit boek en ondertussen heb ik het ook al een tijd geleden gelezen. De Witrussisch-Russische auteur Aleksandr Skorobogatov woont in Antwerpen en werkt al meer dan dertig jaar in België.

Zijn debuutroman Sergeant Bertrand bereikte wereldwijd miljoenen lezers, een aantal dat Belgische auteurs kan doen duizelen. In 2015 verscheen het ontzettend mooie Portret van een onbekend meisje , in 2017 het als in een roes geschreven Cocaïne en in 2020 het absurde hilarische boek De wasbeer. In 2024 ontving hij de Arkprijs van het Vrije Woord voor het publiekelijk aan de kaak stellen van het regime van de Russische president Poetin en diens voortdurende oorlog die Rusland voert in Oekraïne.

Nu is er weer een bijzonder boek, over het verlies van het meest dierbare voor deze auteur: zijn 15-jarige zoon Vladimir op een fatale nacht in Rusland in 2002. Dat Rusland had Skorobogatov verlaten nadat hij van de moeder van zijn zoon gescheiden was en naar Antwerpen was getrokken toen Vladimir 5 jaar oud was.

Vadimir is om het leven gekomen in één fatale nacht toen een groepje “hooligans” in opdracht van een Russisch-orthodoxe “priester” op zoek ging naar satanisten, volgens hem jongens van 13-14-15 jaar die samen optrekken en plezier hebben wat niet zou stroken met de strenge Russisch-orthodoxe kerk. Zonder enige reden zijn jongens door deze “sekte” ontvoerd, gefolterd en vermoord, en dit werd ook het lot van Vladimir. 

Skorobogatov probeert de daders van de moord op zijn zoon te begrijpen. De moordenaars kregen uiteindelijk 20 jaar gevangenisstraf, maar de priester in kwestie werd nooit bestraft wegens gebrek aan bewijslast. Vladimir werd het slachtoffer omdat hij samen met een vriend van hem werd aangevallen, die toen hij met een fles werd aangevallen en zijn evenwicht had verloren, sneller samen met de rest van de vriendengroep het donkere bos wist in te vluchten. Vladimir bleef staan, en Sacha blijft zich in zijn boek afvragen waarom en waarom.

Skorobogatov ging gebukt onder een schuldgevoel na dit verlies omdat hij zo lang geen contact meer had gehad met zijn zoon en hij er niet was om zijn zoon te redden van dit vreselijke lot. Het heeft 20 jaar geduurd vooraleer hij dit boek kon schrijven. In het besef de geliefde zoon niet meer tot leven te kunnen wekken, doet Aleksandr net dit voor zijn lezers door de brieven die hij met hem uitwisselt te delen, en hem zo ook terug dichter bij hem zelf te brengen.

Het deed de auteur op een of andere manier deugd, om zijn zoon terug bij hem te hebben en dat hij in een boek blijft verder leven. De ontstellende woorden die naar het hoe en het waarom zoeken, de gruwel beschrijven en tegelijkertijd dit ontzettende verlies en alle daarbij opduikende gevoelens op zulk een prachtige wijze uiten, blijft lang nazinderen bij iedereen die dit al las.

De opdracht van het boek luidt “Voor elk kind dat ons ontnomen is”. Als je daar even bij stilstaat in deze tijden…

Gelezen oktober-november 2025

Titel: Achter de donkere wouden
Auteur en vertaler: Aleksandr Skorobogatov

Uitgever: De Geus
Jaar: 2025

Boekvoorstelling Achter de donkere wouden

Boekvoorstelling Achter de donkere wouden – Aleksandr Skorobogatov 

Door Behoud de begeerte

Aangepast artikel op antwerpenleest.be op 9/5/2025

Op 4 september stelde Aleksandr Skorobogatov zijn nieuwste boek voor, Achter de donkere wouden, in bibliotheek Permeke. 

De Witrussisch-Russische auteur woont en werkt al 33 jaar in België. Zijn debuutroman Sergeant Bertrand bereikte wereldwijd miljoenen lezers, een aantal dat Belgische auteurs kan doen duizelen. In 2015 verscheen het ontzettend mooie Portret van een onbekend meisje, in 2017 het als in een roes geschreven Cocaïne en in 2020 het absurde hilarische boek De wasbeer. In 2024 ontving hij de Arkprijs van het Vrije Woord voor het publiekelijk aan de kaak stellen van het regime van de Russische president Poetin en diens voortdurende oorlog die Rusland voert in Oekraïne.

Het werd een intense avond over dit wel erg speciale boek over het verlies van het meest dierbare voor deze auteur: zijn 15-jarige zoon Vladimir op een fatale nacht in Rusland in 2002. Dat Rusland had Skorobogatov verlaten nadat hij van de moeder van zijn zoon gescheiden was en naar Antwerpen was getrokken toen Vladimir 5 jaar oud was.  

-> Achter de donkere wouden van Aleksandr Skorobogatov is een roman over het verlies van een kind en de morele ineenstorting van een natie. Het is tegelijk een intieme, hartverscheurende brief van een vader aan zijn vermoorde zoon, en een vlijmscherpe analyse van het Rusland van Poetin waarin geweld en onverschilligheid de norm zijn. 

Muzikant Sam Gysel gaf al het beste van zichzelf om de avond in te zetten met een scherp en indrukwekkend stuk. Daarna was het de beurt aan de uitgever van De Geus die bij wijze van een korte introductie het “eerste boek” aan de auteur mocht overhandigen.

Dichter en auteur Peter Verhelst, die ondertussen een goede vriend is geworden van “Sacha”, de bijnaam van Aleksandr voor de goede vrienden en vriendinnen, en vooral zij die er bij waren op deze avond, gaf vervolgens een prachtige persoonlijke laudatio ten berde, waarin hij Sacha uitvoerig bedankte dat hij zijn zoon door dit enorm complete relaas mocht leren kennen, en dit ook eindelijk 20 jaar na datum met zijn talrijke lezers wilde delen. Verhelst omarmde figuurlijk en letterlijk op het podium de gevierde schrijver, en je werd mededeelgenoot van de vriendschap tussen deze twee mannen die onomstotelijk duidelijk werd, en de ontroering die eruit sprak.

Toen kreeg Amber Maes, de moderator van de avond, pas de gewichtige taak om Aleksandr te interviewen, en hoewel dit niet gemakkelijk leek te worden, was het alsof de knop bij Sacha was omgedraaid, en hoewel soms hakkelend bij het zoeken, in weloverwogen woorden het verhaal deed dat al die jaren bij hem was blijven borrelen.

Vladimir, Sacha’s zoon is om het leven gekomen in één fatale nacht, toen een groepje “hooligans” in opdracht van een Russisch-orthodoxe “priester” op zoek ging naar satanisten, volgens hem jongens van 13-14-15 jaar die samen optrekken en plezier hebben wat niet zou stroken met de strenge Russisch-orthodoxe kerk. Zonder enige reden zijn jongens door deze “sekte” ontvoerd, gefolterd en vermoord, en dit werd ook het lot van Vladimir. Skorobogatov probeert de daders van de moord op zijn zoon te begrijpen wat enorm moeilijk moet zijn geweest voor hem. De moordenaars kregen uiteindelijk 20 jaar gevangenisstraf, maar de priester in kwestie werd nooit bestraft wegens gebrek aan bewijslast, wat voor hem niet verrassend was aangezien dit nooit goed werd onderzocht. Vladimir werd het slachtoffer, omdat hij samen met een vriend van hem was, die werd aangevallen met een fles en die zo zijn evenwicht had verloren maar op die manier wel sneller samen met de rest van de vriendengroep het donkere bos wist in te vluchten. Vladimir bleef staan, en Sacha blijft zich in zijn boek afvragen waarom en waarom.

Skorobogatov ging gebukt onder een schuldgevoel na dit verlies omdat hij zo lang geen contact meer had gehad met zijn zoon en hij er niet was om hem te redden van dit vreselijke lot. Het heeft 20 jaar geduurd vooraleer hij dit boek kon schrijven. In het besef de geliefde zoon niet meer tot leven te kunnen wekken, doet Aleksandr net dit voor zijn lezers door de brieven die hij met hem uitwisselt te delen, en hem zo ook terug dichter bij hem zelf te brengen. Hoewel hij dit boek niet wilde schrijven, moest het toch en nu ligt het er na al die jaren.

Vele lezers en recensenten heeft hij al weten te ontroeren met zijn verhaal. Het deed hem op een of andere manier deugd, om zijn zoon terug bij hem te hebben en dat hij in een boek blijft verder leven. De ontstellende woorden die naar het hoe en het waarom zoeken, de gruwel beschrijven en tegelijkertijd dit ontzettende verlies en alle daarbij opduikende gevoelens op zulk een prachtige wijze weten te uiten, blijven lang nazinderen bij iedereen die het al las.

De muziek die Gysel nog liet horen naar het einde toe, sneed na het afsluiten van de voorstelling nog diep. Ik bleef bij momenten nog lang nadenken over wat ik gehoord heb die avond. De opdracht van het boek luidt “Voor elk kind dat ons ontnomen is”. Als je daar even over nadenkt in deze tijden… 💔💔💔

Kairos - Jenny Erpenbeck

Een passievolle complexe roman waarin privé en politieke gebeurtenissen synchroon verlopen

Jenny Erpenbecks roman “Kairos” (2021) speelt zich af in Oost-Berlijn aan het eind van de jaren tachtig en vertelt het verhaal van een intense maar ongelijke liefdesrelatie tegen de achtergrond van de in verval geraakte DDR.

In 1986 ontmoet de 19-jarige Katharina de 34 jaar oudere Hans, die getrouwd is. Ondanks het leeftijdsverschil en zijn huwelijk beginnen ze een gepassioneerde affaire. Hans, een onsuccesvolle schrijver en redacteur, oefent een sterke intellectuele en emotionele aantrekkingskracht uit op de jonge Katharina. Hij introduceert haar in de wereld van literatuur, kunst en klassieke muziek, en vormt haar politieke opvattingen en domineert steeds meer haar leven. Hun relatie wordt vanaf het begin gekenmerkt door een onevenwichtige machtsverhouding. Hans controleert en manipuleert Katharina, terwijl zij zich aan hem onderwerpt en steeds meer haar eigen identiteit verliest. De giftige dynamiek tussen hen wordt weerspiegeld in de desintegrerende politieke orde van de DDR.

De roman is nauw verweven met de historische gebeurtenissen van de late DDR. Het persoonlijke verhaal van Katharina en Hans wordt parallel verteld aan het verval van de socialistische staat. De val van de Berlijnse Muur en de hereniging markeren ook een keerpunt in hun relatie, die uiteindelijk uit elkaar valt.

Erpenbeck gebruikt een complexe vertelstructuur die voortdurend en zonder aankondigingen, schakelt tussen verschillende perspectieven en tijdstippen. Daardoor wil de auteur ook benadrukken dat het paar zich lange tijd als één entiteit, een “wij”, beschouwt. De titel “Kairos” verwijst naar de Griekse term voor het juiste of beslissende moment, een thema dat door de hele roman loopt. De auteur verweeft vakkundig persoonlijke herinneringen met historische gebeurtenissen en filosofische reflecties.
Macht en afhankelijkheid in relaties, de rol van tijd en tijdelijkheid, het verlies van idealen en illusies, en de transformatie van de Oost-Duitse samenleving zijn allemaal thema’s die in het boek terugkomen.

Kairos won in 2024 de Internationale Booker prijs (een prijs voor zowel de auteur als de vertaler, Michael Hofmann in dit geval voor de Engelse editie) en werd internationaal geroemd. De roman wordt gekenmerkt door een heel precies taalgebruik en veel psychologische diepgang. Erpenbeck slaagt erin om zowel een beklemmend portret van een giftige relatie als van een hedendaags beeld van de in verval geraakte DDR te creëren. Door de complexiteit van het boek, en de Duitse taal waarin ik dit las, heeft dit boek me bijna 2 maanden leestijd gekost of opgeleverd, afhankelijk van hoe je het bekijkt. Gelukkig kon ik dit bespreken met mijn lokale leesclub en er daardoor ook weer veel meer uit halen. Ook al was het soms moeilijk tussendoor, was dit werk het zeker waard.

De vorige titels die ik van deze auteur las, gaven ook brede inzichten in thema’s als migratie, identiteit en herinneringen. Zij zelf is afkomstig uit Oost-Duitsland en studeerde Theater aan de Humboldt Universiteit in Berlijn. Erpenbeck werkte eerst als theaterregisseur totdat ze zich tot succesvol auteur ontpopte. Ze won al tal van literaire prijzen en een aantal van haar boeken werden al in meerdere talen vertaald.  

Titel: Kairos

Auteur: Jenny Erpenbeck

Vertaler: Elly Schippers

Uitgever: Penguin Verlag, De Geus (Nl)

Jaar: 2021, 2024

--- Je reactie wordt pas zichtbaar nadat ik ze heb goedgekeurd. Your reaction will become visible after I will have approved it. Votre réaction devient visible après que je l'aurai approuvée.

Meisje, Vrouw, Anders - Bernardine Evaristo

Geniale caleidoscopische raamvertelling over superdiversiteit

Deze recensie is gebaseerd op de Engelse editie. 

Bernardine Evaristo (1959, VK) ontving samen met de Canadese Margaret Atwood in 2019 de Booker Prize for Fiction voor haar achtste boek Girl, Woman, Other, in 2020 vertaald naar het Nederlands door Lette Vos als Meisje, Vrouw, Anders. Evaristo groeide op in Woolwich, Londen als vierde van acht kinderen van een katholiek Iers-Engelse moeder en een Nigeriaanse vader met Braziliaanse roots en werd auteur en theatermaakster.

In Girl, Woman, Other beschrijft Evaristo de levens van 12 vrouwen van verschillende achtergronden over verschillende decennia heen; de jongste is 19, het oudste nog levende personage 93. Allen hebben ze gemeen dat ze van gekleurde achtergrond zijn of gekleurde voorouders hebben. Voor de rest zijn hun levens en karakters heel verschillend.

Spil in het boek is Amma, een toneelschrijfster van in de 50, die we in het eerste hoofdstuk leren kennen, en die met de première van haar laatste nieuwe toneelstuk De laatste amazone van Dahomey in het National Theatre, eindelijk echt hoopt door te breken. (Over de amazones van het oude Afrikaanse koninkrijk Dahomey een gebied in het zuiden van het huidige Benin, een vrouwelijk regiment soldaten dat vanaf de 17e eeuw tot aan de koloniale verovering door de Fransen, gekend was voor zijn agressiviteit, genadeloosheid en vechtlust en bestond tot 1901). Amma is gekend voor haar theaterstukken waarin ze vrouwen van kleur centraal stelt en op haar première dagen uiteindelijk heel wat personages uit de korte verhalen die deze caleidoscopische raamvertelling eigenlijk samenstellen, op. Natuurlijk zijn er een aantal aspecten van Amma terug te vinden in het leven van de schrijfster zelf.

Dan komen de hoofdstukken over haar dochter Yazz en over een van haar twee partners Dominique. Yazz, een jonge, moderne vrouw met een heterogeen groepje vrienden, toont liefde voor haar moeder maar vindt ze toch te voorbijgestreefd in haar doen en handelen; Dominique zal zich na een verkeerd afgelopen avontuur uiteindelijk toch settelen in de VS. Het is opvallend hoeveel thema’s worden aangesneden. De personages zijn zo verschillend van elkaar omdat ze uit verschillende generaties komen (van Yazz tot Hattie en nog verder in de tijd), uit verschillende rangen en standen (Carole, LaTisha, Grace, …), zich willen profileren voor hun gemeenschap en de perfectie willen bereiken (Shirley), net gewoon zichzelf willen zijn en niet volgens een bepaald gender willen leven (Megan/Morgan) of ook niets (willen) afweten van een toevallige gemengde afkomst (Penelope). Zelfs de olie-ontginning door het Brits-Nederlandse Shell in Nigeria wordt terloops aangeraakt, hoe actueel kan een boek toevallig zijn? (In jan ’21 winnen vier Nigeriaanse boeren in Nederland een belangrijke rechtszaak van deze multinational wier landbouwgronden vervuild werden door lekken in de Shell-oliepijpleidingen.) Kolonisatie en dekolonisatie, slavernij, de socio-economische ontwikkeling van het VK zelf, Blacklivesmatters, Metoo: al deze thema’s doorsnijden de levens van de 12 geportretteerde vrouwen en tonen de genialiteit van de auteur.

Van allen krijg je in verschillende mate hun ontwikkeling mee, en zie je waarom ze geworden zijn wie ze zijn, en waarom ze welke keuzes maken. Het multiculturele Londen maar ook de hardheid en de isolatie van het leven in de jaren 40 en 50 aan de kust (Plymouth) en op het platteland (Greenfields farmhouse) wordt naar voren gebracht. Het boek is enorm rijk aan verhalen en levens om te ontdekken. Alle personages zijn op zoek naar erkenning en een plaats in de maatschappij, of ze nu aan het begin van hun leven staan of ze in volle gemoedsrust hun leven willen afsluiten. Ook door hun relaties en vriendschappen laten ze zich bepalen. Ontroerende stukken wisselen af met wat spannendere stukken als een personage weer een andere richting uitgaat, de mix is perfect. De auteur laat je in de schoenen van de andere staan en het leven door hun bril bekijken.

Het boek heeft een aparte schrijfstijl waaraan men wel eerst gewoon moet worden: zinnen beginnen niet met hoofdletters, en er worden geen punten aan het einde van een alinea gebruikt. Gelukkig is hier, eveneens in het Engelse e-book, mee rekening gehouden en werden de nodige inspringingen behouden. Ondanks deze techniek en ook ondanks de voortdurende sprongen in tijd en perspectief word je na een korte inwerkingsperiode meegesleept door de overduidelijke vertelkunst van de auteur. Een brok geschiedenis die op dergelijke magistrale manier doorheen een roman verweven en vanuit verschillende invalshoeken bekeken wordt, is echt wel een mustread.

“you’ve really suffered, Yazz says. I feel sorry for you, not in a patronizing way, it’s empathy, actually

I haven’t suffered, not really, my mother and grandmother suffered because they lost their loved ones and their homeland, whereas my suffering is mainly in my head

it’s not in your head when people deliberately barge into you

it is compared to half a million people who died in the Somali civil war. I was born here and I’m going to succeed in this country, […]

Yazz? I’m not a victim, don’t ever treat me like a victim, my mother didn’t raise me to be a victim.”

Titel: Girl, Woman, Other

Auteur: Berardine Evaristol 

Uitgever: Hamish Hamilton

Jaar uitgave: 2019