Weduwenspek - Monika van Paemel

Een somber boek waarin feminisme aan bod komt door de tegenstelling en de dubbelzinnigheid te duiden

Als eerste boek van Monika barones van Paemel ooit deze roman voorgeschoteld krijgen - dankzij de leesclub opnieuw - is geen sinecure om te behappen.

Weduwenspek is een zwaar en somber boek waarin we het verhaal leren kennen van Olivia. Zij moet afscheid nemen van de man waar ze een deel van haar leven mee heeft samengebracht, “Herr Gleicher”. (Mir ist es gleich = Het is me allemaal eender.) Dit leven herinnert Olivia zich levendig nu ze aan zijn bed gekluisterd is en tegen heug en meug de uren moet zien door te komen tot haar man gestorven is. Niet dat ze bij hem gebleven is, want jaren geleden heeft ze hem na vele ruzies, vernederingen, schuld- en schaamtegevoelens verlaten. Nu wil ze eigenlijk vooral dat hij naar haar luistert en zelfs begint te spreken omdat ze zijn reactie wil horen op haar verhaal hoewel hij in coma ligt. Toch komt het er niet van haar gedachten hardop uit te spreken omdat haar angst voor hem net te hard ingebakken is.

Via verwarrende flashbacks die in een associatieve stijl zijn neergeschreven, leren we hoe Olivia’s leven met deze narcistische vrouwen hatende man in de jaren ’60 en ’70, en die ooit haar professor was, er heeft uitgezien. Het is dan ook één lange jammerklacht over alle vernederingen die ze heeft ondergaan.

Als je dit boek grondig probeert te lezen en nadien ook in groep kan bespreken, kan je er wel heel wat uithalen qua feminisme. Naast het feit dat Olivia haar eigen werk heeft gecreëerd, een mode-atelier, heeft ze namelijk ook een vriendin, Lotte. Zij staat in alles voor een andere aanpak waar het partners aangaat en belichaamt wel de gewonnen seksuele vrijheid voor en door de vrouw tijdens de hippie-periode. Lotte beslist wél om losse relaties aan te gaan, en van de ene naar de andere te fladderen. Olivia gaat niet akkoord met de levensstijl van haar vriendin. Zij worstelt zowel met haar schaamtegevoel t.o.v. het huwelijk waarin ze wel gedwongen werd, maar evenzeer met het feit dat ze heeft geprobeerd dit te laten werken, haar plichten en verantwoordelijkheden wou opnemen en ze, mede door een grote kinderwens, alle daarbij komende vernederingen steeds ondergaan heeft. Ze is nog steeds woedend op hem en dient tegelijkertijd een soort van rouwperiode door te gaan.

Monika van Paemel stond zelf mee aan de wieg van de tweede feministische golf. Ze was ook een tijdje de voorzitter van Pen Vlaanderen, de organisatie die in Vlaanderen bestaat sinds 1930, en nog steeds opkomt voor de vrije meningsuiting, vrede, de mensenrechten en de veiligheid van auteurs en journalisten wereldwijd die bedreigd worden met vervolging, opsluiting, geweld en foltering door hun eigen onderdrukkende regimes.

Het verhaal overtuigt niet altijd even sterk en je moet echt wel doorbijten om er doorheen te raken. Toch is het inhoudelijk een boek om je tanden in te zetten, en werkt het ook enkele dagen door in je hoofd. De schrijfstijl en de taalrijkdom van de auteur zijn sowieso van zeer hoog niveau. Hier en daar ontwaar je ondanks de zwaarte zelfs humoristische observaties en beschouwingen. Het boek is gespekt met een grote afwisseling in scènes, innerlijke gedachtegangen en gesprekken met verschillende personages. Ten slotte wordt het geheel gedragen door een klassieke compositie met een eenheid van plaats, tijd en handeling, en aan het einde een deus ex machina in de vorm van een non die Olivia’s gemoed toch enigszins tot rust weet te brengen. De slotsom is dat deze roman de tijd en het studeerwerk waard is.

Titel: Weduwenspek
Auteur: Monika van Paemel

Uitgever: Querido
Jaar: 2013

Drijven - Myrthe van Velden & Lander Severins

Een pakkend en humoristisch verhaal in boekvorm net als in hun theatershows 

Soms spreiden artiesten hun gave van het woord over verschillende genres heen. Myrthe van Velden en Lander Severins zijn zo een duo. Al op jonge leeftijd mochten ze al proeven van het succes met maar liefst drie cabaretshows die een massa volk naar het theater hebben gelokt en hun nominatie in 2021 voor de Neerlands Hoop Cabaretprijzen.

Ze begonnen in huiskamers met hun eersteling “Lijmen”, die o.a. werd bezocht door een collega en mij op zijn beurt aanraadde om hen in het theater te gaan bezig zien. Lijmen was al uitgespeeld, maar na zelf van hun twee daaropvolgende shows “Broeden” en “Kroost” te hebben genoten, las ik nog niet zo lang geleden dit boek dat ze samen schreven over hun liefdesrelatie die ze hadden opgebouwd, sinds ze elkaar aan een theateracademie in het Nederlandse ‘s Hertogenbosch hadden leren kennen maar die na een aantal jaar ook was stuk gelopen. Zo eerlijk en kwetsbaar analyseren zowel Myrthe als Lander in dit boek heel publiekelijk wat hen bij elkaar bracht, maar ook wat hen daarna uit elkaar dreef in hun debuutroman.

Het is het relaas van een koppel dat halsoverkop verliefd werd op elkaar tijdens hun theaterstudies en beiden uit alle macht pogingen deden om hun relatie zo lang mogelijk te laten werken. De angst om de ander pijn te zullen doen en alleen verder te gaan is heel reëel en pakkend gebracht. Net als in hun shows wisselen ontroering en humoristische beschouwingen over het leven van alle dag elkaar af, van beide zijden. Bovendien moet het een kunst op zich zijn om zowel theatershows als zeker een roman die zo meeslepend is, met twee te kunnen schrijven. Het verder doen met elkaar als theaterduo terwijl ze als liefdesduo uit elkaar zijn, lukt hen wonderwel ondanks alle moeilijkheden die ze daarbij ondervinden, en daarvan vind je de neerslag terug in dit boek.

Het boek is doorspekt met knap gevonden beelden en zinnen die doorheen heel het boek geweven zijn en waardoor het vlot leest. Eigenwijs, een tikje koppig, het telkens opnieuw proberen, de angsten en twijfels die bij beiden de kop opsteken, navigerend in de liefde en het leven; je leert deze twee theatermakers beter kennen bij het lezen van dit herkenbare en eerlijke verhaal. Het is filmisch, of waarschijnlijk eerder in theaterscènes, geschreven. Denk daarnaast ook aan de prachtige Nederlandstalige liedjes die ze samen brengen, en dan hoop ik alvast dat ze samen nog lang verder zullen doen. En indien niet in boekvorm, dan toch zeker en vast in het theater! 

Titel: Drijven
Auteurs: Myrthe van Velden, Lander Severins

Uitgever: Vrijdag
Jaar: 2022

Achter de donkere wouden - Aleksandr Skorobogatov

Dit hartbrekende boek had nooit geschreven of gelezen mogen worden.

Vorig jaar was ik op de voorstelling van dit boek en ondertussen heb ik het ook al een tijd geleden gelezen. De Witrussisch-Russische auteur Aleksandr Skorobogatov woont in Antwerpen en werkt al meer dan dertig jaar in België.

Zijn debuutroman Sergeant Bertrand bereikte wereldwijd miljoenen lezers, een aantal dat Belgische auteurs kan doen duizelen. In 2015 verscheen het ontzettend mooie Portret van een onbekend meisje , in 2017 het als in een roes geschreven Cocaïne en in 2020 het absurde hilarische boek De wasbeer. In 2024 ontving hij de Arkprijs van het Vrije Woord voor het publiekelijk aan de kaak stellen van het regime van de Russische president Poetin en diens voortdurende oorlog die Rusland voert in Oekraïne.

Nu is er weer een bijzonder boek, over het verlies van het meest dierbare voor deze auteur: zijn 15-jarige zoon Vladimir op een fatale nacht in Rusland in 2002. Dat Rusland had Skorobogatov verlaten nadat hij van de moeder van zijn zoon gescheiden was en naar Antwerpen was getrokken toen Vladimir 5 jaar oud was.

Vadimir is om het leven gekomen in één fatale nacht toen een groepje “hooligans” in opdracht van een Russisch-orthodoxe “priester” op zoek ging naar satanisten, volgens hem jongens van 13-14-15 jaar die samen optrekken en plezier hebben wat niet zou stroken met de strenge Russisch-orthodoxe kerk. Zonder enige reden zijn jongens door deze “sekte” ontvoerd, gefolterd en vermoord, en dit werd ook het lot van Vladimir. 

Skorobogatov probeert de daders van de moord op zijn zoon te begrijpen. De moordenaars kregen uiteindelijk 20 jaar gevangenisstraf, maar de priester in kwestie werd nooit bestraft wegens gebrek aan bewijslast. Vladimir werd het slachtoffer omdat hij samen met een vriend van hem werd aangevallen, die toen hij met een fles werd aangevallen en zijn evenwicht had verloren, sneller samen met de rest van de vriendengroep het donkere bos wist in te vluchten. Vladimir bleef staan, en Sacha blijft zich in zijn boek afvragen waarom en waarom.

Skorobogatov ging gebukt onder een schuldgevoel na dit verlies omdat hij zo lang geen contact meer had gehad met zijn zoon en hij er niet was om zijn zoon te redden van dit vreselijke lot. Het heeft 20 jaar geduurd vooraleer hij dit boek kon schrijven. In het besef de geliefde zoon niet meer tot leven te kunnen wekken, doet Aleksandr net dit voor zijn lezers door de brieven die hij met hem uitwisselt te delen, en hem zo ook terug dichter bij hem zelf te brengen.

Het deed de auteur op een of andere manier deugd, om zijn zoon terug bij hem te hebben en dat hij in een boek blijft verder leven. De ontstellende woorden die naar het hoe en het waarom zoeken, de gruwel beschrijven en tegelijkertijd dit ontzettende verlies en alle daarbij opduikende gevoelens op zulk een prachtige wijze uiten, blijft lang nazinderen bij iedereen die dit al las.

De opdracht van het boek luidt “Voor elk kind dat ons ontnomen is”. Als je daar even bij stilstaat in deze tijden…

Gelezen oktober-november 2025

Titel: Achter de donkere wouden
Auteur en vertaler: Aleksandr Skorobogatov

Uitgever: De Geus
Jaar: 2025