Elk meer een zee. Jeder See ein Meer. - DasKULTURforum

Op een poëtische reis door het oostelijke buurland

Deze prachtige poëziebundel kwam tot stand door de bijdragen van 6 Vlaamse en 6 Duitse dichters, 2 samenstellers, Ine Van Linthout en Stefan Wieczorek, waarvan die laatste eveneens de Duitse vertalingen op zich nam, en Erik De Smedt de Nederlandse vertalingen. Het dromerige ook zeer geslaagde omslagbeeld is dan nog eens van kunstenaar Koen Broucke, een uitsnede uit zijn “Seascape”. DasKULTURforum Antwerpen*, een interculturele organisatie die sinds 2012 Duitse cultuur in Antwerpen aanbiedt en promoot en sinds 2014 een partner van het Goethe-Instituut is, brengt deze bundel uit i.s.m. Uitgeverij Vrijdag. 

De namen van de zes deelnemende Vlaamse dichters doen allemaal meer dan een belletje rinkelen, en van de meesten heb ik ook al werk gelezen, sommigen horen zelfs bij mijn favorieten (Charlotte Van den Broeck, Maud Vanhauwaert). Van de Duitse dichters kwam er me geen enkele bekend voor. Introducties van namen door Poetry International, Versopolis, en dergelijke initiatieven blijven dan ook meestal niet bij mij hangen. 

De bundel bevat poëtisch en letterlijk grensverkeer. De dichters gaan in elkaars land op bezoek, en doen ons belanden op toeristische trekpleisters, plaatsen uit het collectieve of het persoonlijke geheugen van de dichter in kwestie. 

Christoph Wenzel werd geïnspireerd door de Ronde van Vlaanderen terwijl Nora Gomringer de sporen van haar tante volgt langs Belgische marktjes en dorpen. De Duitse dichter Stan Lafleur neemt ons mee naar de ‘massief bebouwde’ Belgische kust, met Charlotte Van den Broeck gaan we op bezoek in Berlijn, en Max Temmerman leidt ons door Leipzig. De dichters kwamen elkaar tegen op promotietour voor hun bundel, op de Frankfurter Buchmesse in 2016 toen Vlaanderen en Nederland samen gastland waren of op de 100ste verjaardag van Bezette Stad in het Paul van Ostaijen-jaar in 2021 door de organisatie deBuren, en nog bij andere initiatieven. 

De titel duidt op de woordspelingen waar de dichters mee aan de slag gingen dankzij de taalgelijkenissen én -verschillen tussen de twee talen. (het meer = der See, de zee = das Meer, die See) Voor wie de andere taal ook wat kent, is het daarom meer dan boeiend om de poëzie in de twee talen te lezen. Het ritme en de woorden vloeien toch net wat anders uit de pen en in het hoofd. Beide teksten, zowel het origineel als de vertaling, kunnen dan naast elkaar bestaan, ook al klinkt de vreemde taal misschien net altijd wat lyrischer. 

Andy Fierens introduceert Alexander von Humboldt in zijn gedicht, Carmien Michels laat zich inspireren door een Duitse romantische dichteres uit de negentiende eeuw, en Tristan Marquardt stelt zich vragen op de plekken voor de doden bij oorlogsmonumenten en op soldatenbegraafplaatsen in de westhoek. Voor ieder is er wat wils en valt er wat te rapen. Even op reis gaan aan de hand van poëtische wedervaringen behoort met deze bundel voor iedereen tot de mogelijkheid. 

Tristan Marquardt:

FRAGEN AN DEN ORTEN FÜR DIE TOTEN

[…]

die frage, wer fiele

die antwort, wer fiel?

-

und gibt es eine schrecklichere beleuchtung als die des schweigens

wenn es abwesendes zeigt?

- 

oder ordnest du die wörter so lang

bis es dich auf die seite der sprechenden treibt?

VRAGEN OP DE PLEKKEN VOOR DE DODEN

[…]

de vraag: wie zou sneuvelen

het antwoord: wie is gesneuveld?

-

en bestaat er een gruwelijker belichting dan die van het zwijgen

als dat het afwezige laat zien?

-

of schik je de woorden zo lang

tot het je de kant van de sprekenden op jaagt?

Vertaling: Erik De Smedt

Titel: Elk meer een zee. Jeder See ein Meer.
Samenstellers: Ine Van Linthout, Stefan Wieczorek

Vertalers: Stefan Wieczorek, Erik De Smedt

Uitgevers: DasKULTURforum, Uitgeverij Vrijdag

Jaar uitgave: 2022

(*De activiteiten van DasKULTURForum zijn erg uiteenlopend, van een boeiende leesclub Duitse literatuur – eigen ervaring – via kinderworkshops, tentoonstellingen en wandelingen tot projecten rond mode en streetart, en andere events.) 

--- Je reactie wordt pas zichtbaar nadat ik ze heb goedgekeurd. 

Tijl (Tyll) - Daniel Kehlmann

A modern interesting read about European culture and history

Review in English. Read in Dutch. German literature.


Tyll is the newest novel (2017) by the German-Austrian writer Daniel Kehlmann, after his bestseller "Measuring the world" (Die Vermessung der Welt), a novel which was about two 18th century German scientists Carl Friedrich Gauss and Alexander von Humboldt, which has been translated to more than 40 languages. 

Tijl or Tyll is in fact a mythical figure from the Dutch – German folklore. Tales exist in both languages and differ a bit in settings and historical eras, the best known in Dutch and in Belgium is the story by the French-speaking Belgian author Charles De Coster, set in the 16th century against the background of the Spanish occupation of the low countries by Philipp II, and in which Tyll is born in Damme, a Flemish town, written in 1867. But Tyll first appears in German tales written around the 1500s in which he wanders around the medieval then existing German principalities and the low countries in the 14th century. Legend has it that he died in Mölln, Germany in 1350, where a grave is claimed to be his. It is probably no coincidence that the mythological wanderers Willem Tell in Switzerland and Robin Hood in Great Britain were also set in those medieval times and painted to be rebellious liberators, for the poor farmers, against the feudal kingdoms of that time.

Tyll is called “Gaukler” in the German edition, a jester in the English version and a kunstenmaker (“Arts maker”) in the Dutch edition. There is no word in Dutch with the exact same meaning including a travelling entertainer, thightrope walker and juggler, a philosophical thinker, a buccaneer.

Kehlmann combined historical figures and facts from the Thirty Years War, which raged between almost all European countries within the Holy Roman Empire, with his fantasy to compile this modern complex non-linear novel. Several storylines intertwine with each other. The storyline about Tyll starts in his youth and goes on during his nomad life, while he is travelling in villages together with Nele and a talking donkey called Origines. Next to their story, there is the story of the Winter King and Queen, Frederick V of the Palatinate and his wife Liz, (Elizabeth Stuart, daughter of James VI (I) of Scotland, England and Ireland) and who try to confront the Emperor of the H.R.E. in accepting the Kingdom of Bohemia. Their nicknames refer to the fact they could only hold on to their title for one season, after which they were sent in exile to The Hague (Nl), as they were both somewhat naive in this attempt. The Thirty Years War is largely a war between the catholic and the emerging protestant regions in West and Central Europe. The chronology of both these stories is preserved but it is difficult to keep track of the changing viewpoints of the different chapters which make the novel so complex. Tyll is already there in the first chapter but then disappears and pops up again in the following chapters unexpectedly.

A lot of European culture, history and folklore is brought into the novel which may sound familiar but it is difficult to sort out the facts from the fiction which the author has put very well together. The travelling Jesuit scholars throughout the book, the German Athanasius Kircher and the English Oswald Tesimond, conversing in Latin between each other, were existing figures who left their marks in different fields after their deaths, but who are rather forgotten - Kircher being the most renowned one (esp. in geology, medicine, and Egyptology) still - and whose findings have been premature and contradicted in many cases by proven scientific outcomes from the later centuries (during and after the European Age of Enlightenment). In the 16th century, superstition, religion and a lot of confusion are still all around, also in their discussions!

It is also the era of Tyll’s father, a simple miller who has several books in his possession - even a Latin one which he can’t understand and read himself - and of witch hunts, because these characters are the outsiders of their communities and can easily serve as scapegoats. The difference between the scholars and them being the powerful and the powerless, the haves and the havenots. The scholars at that time were the ones who ruled the religion as well, the critical thinkers those who recognized and knew more about how nature is a source of cures for various diseases.
The grim description of Tyll’s father execution together with that of a woman being charged of witchcraft as well as the very realistic ones of the war battlefields, get under your skin. Not to forget the colours and the smell!

Tyll is the one who, as a modern popular charming and mocking comedian and storyteller, points out the hypocrisy by using the mirror (Eulen’Spiegel’) against these feudal rulers to show their shortcomings and the consequences of their childlike war games to the inhabitants of their territory. The wish for more “Lebensraum” from the Thirty Years Old War is shockingly relatable to the Two World Wars and the ongoing war in Europe. Tyll acts in fact as the neutral observer who keeps his own opinions and emotions largely for himself. The author’s writing style is clear and evident, and reads easily. It is the structure and the deeper message between the lines that make this novel albeit a slow beginning still an interesting read about European culture and history.

Titel: Tijl
Auteur: Daniel Kehlmann

Vertaler:Josephine Rijnaarts

Uitgever: Querido

Jaar uitgave: 2017

--- Je reactie wordt pas zichtbaar nadat ik ze heb goedgekeurd. Your reaction will become visible after I will have approved it.